'Her beş ülkeden dördü' tatlı su için deniz suyunu arıtıyor

Kaynak: AFP via Getty Images

Yazan: Navin Singh Khadka, Çevre Muhabiri, BBC Dünya Servisi

Birkaç yıl önce Yakub Baloc ve ailesi, nehirler ve kuyular kuruduğu için neredeyse Pakistan'ın güneyindeki Keti Bandar'da bulunan evlerini terk edecekti. İçme suyu bulmak zordu ve topraklarından verim alamadı. Kendisi de bir çiftçi olan Baloc "Delhi'den, Mumbai'den Çin'den insanlar gelip bizden pirincimizi, buğdayımızı, sebzelerimizi alırdı" diyor. "Fakat 50 bin hektardan fazla toprağımız ekilemez hale geldi."

Birçok kişi ata topraklarını terk etmek zorunda kaldı. Baloc da aynısını yapmak üzereydi. Ta ki hükümet bir tesis açıp, Umman Denizi'nin suyundan içme suyu üretene dek. Şimdi tuzlu suyla dolu olan sulama kanallarında yengeç yetiştirerek ve ekebileceklerini ekmeye devam ederek geçinmeye çalışıyorlar. Küresel ısınma nedeniyle tatlı su daha az bulunur hale gelirken, Pakistan dünya genelinde deniz suyu arıtma kapasitesini artıran çok sayıda ülkeden biri oldu.

Yapay zeka ne kadar su harcıyor? Çok da uzun olmayan bir süre önce deniz suyu arıtmak Ortadoğu'nun zengin ve kurak ülkelerine has bir şeydi. Fakat küresel ısınma bu durumu değiştirdi. Su endüstrisine piyasa istihbaratı sağlayan Küresel Su İstibaratı'na (GWI) göre şu anda her beş ülkeden dördü içme ve diğer kullanım amaçları için deniz suyu arıtıyor ve bu sayı yükselmeye devam ediyor. Bu arada, Kuveyt, Umman ve Suudi Arabistan'daki su tedarikinin % 80'i tuzdan arıtılmış sudan geliyor.

Dünya yüzeyinin neredeyse üçte ikisi suyla kaplı. Fakat BM bunun sadece % 0,5'inin kullanılabilir tatlı su olduğunu söylüyor. Bu oran da artan sıcaklıklar ve kuraklık nedeniyle hızla azalıyor. Su Ekonomisi Küresel Komisyonları'nın 2023 raporunda, dünya nüfusunun 2050 itibarıyla 9,7 milyara çıkması beklenirken, 2030'da % 40'lık bir arz açığı olacağı uyarısında bulunuldu. Yolsuzluk ve su kaynaklarının kötü yönetimi de birçok ülkedeki akut su problemini daha da büyüttü.

Dünyadaki suyun % 95'i okyanuslardayken, pek çok kişi deniz suyunun potansiyel çözüm olduğunu söylüyor. Ancak şu anda küresel su kullanımındaki payı çok küçük. Çalışmalar, tuzlu su arıtma tesislerinin dünya genelinde 20 binden fazla yerde yapıldığını ve 10 yıl öncesine kıyasla iki katına çıktığını gösteriyor. GWI sektörün yılda % 10'dan fazla bir hızla büyüdüğünü tahmin ediyor.

GWI'a göre en çok deniz suyu arıtan ülke günde 13 milyon litreyle Suudi Arabistan. Türkiye'de su sıkıntısı çeken yerlerde de benzer uygulamalar artmakta. Tuzlu su arıtma sürecindeki en büyük zorluklardan biri, arıtılmış su alındıktan sonra geriye kalan yoğun tuzlu sudan kurtulmaktır. Bu yoğun tuzlu suyu denize geri bırakmak deniz suyunun tuz oranını ve ısısını artırıyor. Bu da deniz ekosistemlerine büyük zarar verebiliyor.

Uzmanlar, dünyanın birçok yerindeki kuraklığın yoğunluk ve sıklığının arttığını söylüyor. Hızla ısınan ve susayan bir dünyada ekolojik maliyet, deniz suyu arıtma eğilimini etkilemiyor gibi görünüyor.