Geçtiğimiz günlerde, bir çiftin düğünlerinde Ankaralı Coşkun'un bir şarkısını seslendirmesinin ardından sanatçının bu kişilere telif davası açması dikkat çekti. Şalvar Davası filminden bir kesit paylaşan Ali Çapar'a da Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na muhalefetten dava açılması telif konusunun sınırlarının ne olduğuna yönelik tartışmalara neden oldu. Vatandaşlar tarafından da merak edilen bu durumu, hukukçular anlattı.

Telif hakkının 1 yıldan 5 yıla kadar cezası bulunuyor.

ÖZGÜN OLMASI ŞART
Bilindiği üzere, kitap, makale, şiir, müzik eserleri, film ve senaryolar, fotoğraf, resim, grafik tasarım, mimari projeler, bilgisayar yazılımları, çeviriler ve derlemeler (özgün katkı varsa) telif kapsamında değerlendiriliyor. Konuyla ilgili Haberglobal'e açıklamalarda bulunan Avukat Hadi Dündar, "Telif olabilmesi için Yargıtay kararlarına bakmak gerekiyor. Öncelikle, özgün olması gerekir. Eser sahibine ait ayırt edici bir üslup var mı yok mu ona bakılmalı. Eser onun yaratıcılığı sonucu mu ortaya çıkmış yoksa sonradan bir şekilde mi? Sıradan teknik işçilikten öte bir zihinsel emek var mı? Fikir, ifade ayrımı var mı? Kopyalanan şey fikir mi yoksa somut ifade mi? Eserlerin korunan kısımları arasında ciddi benzerlik var mı? Yoksa yeni bir ürün mü bunların dikkatlice incelenmesi lazım" diye konuştu.

BİLİRKİŞİ İNCELEMELİ
Dündar, mahkemelerin bilirkişi marifetiyle teknik kıyaslama yapacaklarını belirterek, "Yargıtay bu kriterleri arıyor ve bu kriterler varsa sahibinin özgünlüğünü taşıyan ve somutlaşmış bir ifade ise eser sayılır ve hakkını kurur. Şarkının veya filmin tamamı değil sadece bir bölümü dahi, eğer özgünlük ve ayırt edicilik taşıyorsa, telif hakkı korumasına tabidir. Yani başkasına ait olduğu belli ise yeterlidir" ifadelerini kullandı.

Telif hakkında özgünlük çok önemli.

SOSYAL MEDYA ETKİSİ
Dündar, şöyle devam etti:
"Ancak paylaşım eleştiri, inceleme, yorum veya haber amacıyla yapılmış ya da ticari bir faaliyet olarak yapılmamış ise telif sayılmaz ya da sosyal medyada paylaşım yapmışsın ve sosyal medyadan bir kazancın yok o zaman telif sayılmaz. Ancak sosyal medyadan para kazanıyorsun ve bir şarkı ile paylaşımının daha fazla etkileşim almasını sağlıyorsun o zaman telif ödenir ya da filmin, dizinin bir sahnesi daha duygusal ya da daha komik olması için müziğe yer verilirse telif sayılır." Dündar, sözlerini, "5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre, izinsiz çoğaltma, yayma, umuma iletim (internet, TV, sosyal medya paylaşımı dâhil), başkasına ait eseri kendi eseri gibi gösterme durumu varsa burası en önemli kısım o zaman cezası mevcuttur. Bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir" diyerek tamamladı.

TELİF DIŞI BELGELER
Tüketici Konfederasyonu Başkan Vekili Avukat İbrahim Güllü, telif kapsamında fikir ve düşünceler değil, bunların somut ifadelerinin korunduğuna dikkat çekerek, "Örneğin, bir şarkının melodisi ve sözleri telifli olabilir ama genel bir 'aşk hikayesi' fikri değil. Ayrıca, resmi belgeler, kanunlar veya kamu malı olmuş eski eserler telif dışıdır" dedi.

SINIRI NE?
Telif hakkının sınırları sorusunu da şu şekilde yanıtladı:
"Eser sahibinin ölümü + 70 yıl koruma süresidir. Adil Kullanım, eğitim, eleştiri, haber veya kişisel kullanım için sınırlı alıntı yapılabilir. Örneğin, bir kitaptan kısa bir paragrafı kaynak göstererek paylaşmak genellikle sorun olmaz ama ticari amaçla çoğaltmak ihlaldir. Evde şarkı söylemek veya film izlemek serbesttir ancak bunu kamuyla paylaşmak izne tabidir. Kütüphane arşivleri, engelliler için uyarlamalar gibi durumlarda sınırlı kullanım mümkündür. Son dönemde gündem olan olaylarda sınır genellikle 'kişisel kullanım' ile 'umuma arz' arasında çizilir. Eğer paylaşım viral hale gelip ticari fayda sağlar veya eseri değiştirirse, ihlal olabilir" dedi. Telif davalarının genelde uzlaşmayla bittiğine dikkat çeken Güllü, "Taraflar anlaşamazsa dava devam eder. Eser sahibi, ihlalin durdurulması (tecavüzün ref'i), tazminat (maddi/manevi zarar) ve eserin imhası talep edebilir. Tazminat, eserin piyasa değerinin 3 katına kadar çıkabilir" diyerek açıklamalarını tamamladı.