Türkiye’de kooperatifler kadınların ekonomik ve sosyal hayata katılmalarını destekliyor. Kapsayıcı Büyüme Derneği, Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV) ve Awen for Us… Bu üç kurumun kadınların ekonomik ve sosyal hayata katılımına katkı sağlamak üzere hayata geçirdiği ‘Benim Kooperatifim’ projesinde önemli bir adım atıldı.

Dönemin siyasetinde önemli isimler arasında yer alan Adnan Kahveci’nin kurduğu Yalova’ya bağlı Kurtköy’deki alabalık üretim tesisi şimdi, Emine Yükselkol, Halide Akbaba, Derya Kutluay, Şenay Tutuk, Nuriye Özkan, Necla Özkan, Şeyda Karaman ve Cihan Yükselkol adlı 8 kadının emeğiyle yeniden can buldu. Yalova Kurtköy Kadın Girişim Üretim ve İşletme Kooperatifi’ni el birliğiyle büyüten ve bugünlere getiren kadınlar, şimdi yollarına çok daha güçlü devam ediyor. Bu yolculukta onlara hız katacak yeni restoran ve işletme binasının açılışı için gittiğimiz Kurtköy’de kadının azmi ve el attığı her şeyi güzelleştirme çabasına bir kez daha tanıklık ettik.

Açılış için hummalı çalışmalar devam ederken yanıma gelen Zühre ismindeki küçük bir kız çocuğu ile yaptığımız sohbette; annesinin kooperatifin kurucuları arasında olduğunu öğrendim. Annesinin gece gündüz nasıl erişte yaptığını, ablasının ona yardımcı olduğunu anlattı. 12, 8 ve 5 yaşlarında 3 kız çocuğu sahibi 33 yaşındaki Halide Akbaba, girişimcilik dünyasıyla 5 yıl önce tanıştı. Yalova Üniversitesi Turizm İşletme bölümünden mezun olduktan sonra bir süre çalıştığı işinden evlilik nedeniyle ayrıldı. Çocukları da dünyaya geldikten sonra ev hanımı olarak hayatına devam ederken, kendisine deri kanseri teşhisi konuldu. İşte tam da bu hastalıkla mücadeleye başladığında onu yeniden hayata tutunacak bir uğraş buldu.

Yalova Kurtköy Kadın Girişim Üretim ve İşletme Kooperatifi’nin kurucuları arasında yer alan Akbaba, “Emine ablayla zaten tanışıklığımız vardı. O dönemde kendisi buradaki alabalık tesisinin durumuna çok üzülüyordu çünkü çok atıl bir durumdaydı. Köyümüzün kadınlarını buranın yeniden kalkınması için ikna ederek bir araya getirdi. Ben de o dönemde böyle bir arayışta olduğum için kooperatife girdim. Hepimiz zaten kısmen akrabayız, komşuyuz, aynı köylüyüz” dedi.

Akbaba, 4,5 yıl önce kurdukları kooperatifte her bir kadın üreticinin büyük emek sarf ettiğini ifade ederek, “Eşim, çalışmamı istemiyordu. Kendimizde öyle geçiniyorduk. Hastalığımın tedavisi devam ederken daha fazla sosyalleşmeye ve hayata bağlanmaya ihtiyacım vardı. Bir de insan ilişkilerini seven biriyim. Hani kadının doğasında vardır ya hizmet edip, çevresindekileri mutlu etmek. Ben de öyleyim biraz” diye konuştu.

Yaşadıklarını büyük bir samimiyetle ifade eden Akbaba, işe önce alabalık üretimiyle başladıklarını söyledi. “İlk önce balık diye konuşarak girdik ama balık üretimine başlamak kolay olmadı. Tesisi yeniden işler hale getirene kadar erişte, tarhana ve reçeller yaptık” diyen Akbaba, işe giriştikten sonra eşinin de fikrinin değiştiğini aktararak, “Burası için çalışırken, emeğimizi ortaya koyarken fark ettim ki gerçekten tedavi sürecim de olumlu etkindi ve bana psikolojik olarak çok iyi geldi. Ekonomik olarak da katkı sağlamaya başladı. Üstelik 3 kızıma da örnek olduğumu düşünüyorum. Bu iş, biz kadınlara sosyal yaşamda yer açarken ekonomik güç de katıyor” ifadelerini kullandı.

2021 yılında sekiz girişimci kadın arkadaşıyla kooperatifi kurarak, köyün mirası olan su kaynağını en verimli şekilde kullanmak ve alabalık çiftliğini atıl durumdan kurtarmak için harekete geçtiklerini söyleyen Kurtköy Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi Başkanı Emine Yüksekol, “Bu köy için yapabileceğim en güzel şey burayı yeniden kadınların eliyle faaliyete geçirmekti. 2024 yılında KEDV aracılığıyla Benim Kooperatifim projesi ile tanıştık. İhtiyacımız olan binayı kurarak bize büyük destek verdiler. Balık çiftliğini hayata geçirme aşamasında merkezi ve yerel yönetimlerden her türlü kolaylık sağlandı. Sürdürülebilir balık üretimi ve satışı için Migros’tan destek alıyoruz. Burada ekip ruhunu sağladık ve artık tamamen başarıyoruz. Daha çok kadına ulaşıp ekibimizi büyütmek istiyoruz” dedi. Sekiz kadın, tesisten 10 ton balık satar hale geldi. Migros, bu yıl 50 ton balık almayı taahhüt etti.

Açılışa katılan Yalova Valisi Dr. Hülya Kaya, Kooperatif Başkanı Emine Yüksekol ve 7 kadın girişimciyi gösterdikleri çabadan dolayı tebrik ederek, “Onlar bu işin peşini hiç bırakmadı hep koşturdular hep geldiler gittiler, biz nasıl destek olabiliriz diye. Sonuçta piyasa ile ve STK’larla çok güzel bir koordinasyon kurdular. Biz de gereken her türlü desteği verdik. İlimiz açısından ben bunu örnek bir model olarak görüyorum. Bu modeli inşallah bütün kooperatiflerin almasını, uygulamasını, hayata geçirmesini bekliyorum. Bu başarı hikayesini sürdürülebilir kılarsak belki Türkiye’ye de örnek olacak” diye konuştu.

Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV) Kurucusu Şengül Akçar, 1986 yılından bu yana yürüttükleri proje ve faaliyetlerle kadınların yerel kalkınmada liderliklerini güçlendirmeye çalıştıklarını kaydetti. Awen For Us Kurucusu Dr. Aylin Löle de “Kadın kooperatiflerinde sürdürülebilir sosyal fayda yaratmak ve bunu iyi örnekler üzerinden paylaşmak motivasyonuyla çıktığımız bu yolda herkesin sahiplenip dayanışma göstereceği bir kooperatif modeli kurguladık” diye konuştu.

Kooperatif olarak hedeflerinden de söz eden Halide Akbaba, “İlk hedefimiz bu işletmeyi en yüksek kapasiteyle çalıştırmak ve aynı zamanda restoran olarak hizmet vermek. Sonra Türkiye’nin dört bir yanına ürünlerimizi ulaştırmak istiyoruz. Şimdi çok uzak görünse de yurt dışına da açılmayı hayal ediyoruz” dedi. Kooperatifin ürünleri arasında köylülerden aldıkları mevsim meyvelerinden yapılmış reçeller, kahvaltılık soslar, turşular, erişte, tarhana, aronya kurusu ve sirkesi yer alıyor. Yeni binasının açılışı yapılan Kurtköy Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi bir yandan ormanlardan toplanan ıhlamur, defne, dağ kekiği gibi tıbbi aromatik bitkileri paketleyip; tarhana ve erişte gibi yöresel lezzetleri geleneksel yöntemlerle yeniden üretirken, diğer yandan alabalık tesislerini sürdürülebilir bir anlayışla görkemli günlerine döndürmek için çalışıyor.