Dış politika ve güvenlik kararlarına yanıt olarak çeşitli Avrupa ülkelerine yeni gümrük vergileri uygulama tehdidi, ticari bir tırmanma riskini yeniden açmış ve AB'nin açıkça siyasi nitelikteki ekonomik baskılar karşısında gerçekte ne kadar hareket alanına sahip olduğunu gerçekçi bir şekilde incelemeyi zorunlu kıldı. Her ne kadar 'Grönland vergisi'ni şimdilik askıya alsa da iki gün sonra Trump'ın fikrini değiştirmeyeceğinin bir garantisi yok. Peki Avrupa bu ekonomik silahlanmaya nasıl yanıt verebilir?

  1. Basamak: Henüz Yürürlüğe Girmemiş Tavizlerin Askıya Alınması
    AB'nin en hızlı ve en dolaysız yanıtı, henüz yürürlüğe girmemiş olan tavizlerin geri çekilmesi. 2025 yazındaki anlaşma kapsamında AB'nin üstlendiği taahhütler hala uygulama aşamasında. Avrupa Komisyonu'nun Ağustos 2025 sonunda ABD sanayi malları üzerindeki vergileri kaldırmak ve belirli tarım-balıkçılık ürünlerine pazar erişimini iyileştirmek için sunduğu yasama önerileri, henüz Konsey ve Avrupa Parlamentosu'nun ortak onayından geçmedi. Washington'un egemen dış politika kararlarını şartlandırmak için gümrük vergisi tehdidini açıkça kullandığı bir ortamda, transatlantik iş birliğini güçlendirmek için tasarlanmış bu imtiyazlı erişim çerçevesinde ilerlemek hukuken ve siyaseten savunulamaz. Bu tavizlerin askıya alınması, AB'nin daha sert çatışma araçlarını henüz aktive etmeden göndereceği ilk kararlılık sinyalidir.

  2. Basamak: Komisyon Tarafından Hazırlanan Ticari Misillemeler
    AB, yeni bir hukuki çerçeve tasarlamaya gerek duymayan, halihazırda mevcut bir ikinci seviye yanıta sahiptir. (AB) No 654/2014 sayılı Tüzük uyarınca, ABD'nin çelik, alüminyum ve diğer ürünlere getirdiği vergilere karşı 2025 baharında 18 milyar Euro olarak tasarlanan ve Temmuz 2025'te yaklaşık 93 milyar Euro'luk dev bir pakete dönüştürülen misilleme listesi resmi olarak kabul edildi.
    Bu önlemler Ağustos 2025'ten bu yana "ikinci bir duyuruya kadar" askıya alınmış durumda. Bu önlemleri devreye sokmak için yeni bir yasama sürecine gerek yok; Komisyon'un askıya alma kararını kaldırması veya listeyi güncellemesi yeterli.
    Liste; demir-çelik ürünlerinin yanı sıra makine, kimyasallar, dayanıklı tüketim malları ile et, süt, şeker gibi tarımsal ürünleri kapsıyor. Bu ürünlere mevcut tarifelerin üzerine yüzde 25'e kadar ek vergi uygulanması öngörülüyor. Amaç, ABD içindeki siyasi maliyeti maksimize ederken Avrupa iç pazarındaki bozulmayı sınırlamak.

  3. Basamak: Baskıyla Mücadele Aracı (Anti-Coercion Instrument - IAC)
    İkinci basamağın ötesinde, AB'nin 2023'ten bu yana siyasi amaçlı ekonomik baskılara yanıt vermek için özel olarak tasarlanmış bir mekanizması (IAC) bulunmakta. Trump'ın, örneğin Grönland'daki Avrupa askeri varlığına karşı gümrük vergisi tehditleri, tam olarak bu aracın kapsamına giriyor.
    Bu araç otomatik olarak çalışmaz. Komisyon bir inceleme başlatır, baskının varlığını ve uluslararası hukuka uygunluğunu değerlendirir. Ardından Konsey, "ekonomik baskı" durumunun varlığını resmen ilan eder.
    Önlemler sadece gümrük vergilerini değil; hizmet ticareti kısıtlamalarını, fikri mülkiyet haklarını, kamu ihalelerine erişim engellerini ve doğrudan yatırımların sınırlandırılmasını içerebilir.

Uygun Olmayan Araçlar ve Yargı Yolu Yanılgısı
Klasik ticari savunma araçlarının (anti-damping ve sübvansiyon karşıtı) bu durumda işlevsiz olduğu açıktır. Bu araçlar teknik ekonomik bozulmalar içindir; jeopolitik baskılara yanıt vermek için tasarlanmamıştır. Kamu ihaleleri veya yabancı yatırım kontrol mekanizmaları da benzer şekilde stratejik öneme sahip olsa da, ani siyasi şoklara karşı çok yavaş ve dolaylı kalmakta.
Ayrıca, ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu vergileri (örneğin IEEPA yasası kapsamında) iptal etmesine güvenmek gerçekçi bir strateji değil. ABD Yürütme Erki (Beyaz Saray), bir hukuki dayanak engellense bile diğerlerini hızla kullanabilir:
1974 Ticaret Yasası (Bölüm 122): Dış ticaret açığı gerekçesiyle 150 gün boyunca %15 ek vergi getirebilir.
Bölüm 301: "Adil olmayan ticari uygulamalar" araştırmasıyla kalıcı vergiler koyabilir.
1962 Ticaret Genişletme Yasası (Bölüm 232): "Ulusal güvenlik" gerekçesiyle sektörel bazda korumacılık yapabilir.
AB'nin siyasi nitelikteki bir vergi tehdidine vereceği yanıt sadece teknik bir mesele değil, stratejik bir karar. Ticari misillemeler Avrupa içinde enflasyonist baskı ve ekonomik maliyet yaratacak. Ancak, gümrük vergileri egemen dış politika kararlarını (Grönland gibi) etkilemek için kullanıldığında, bu ekonomik bedeli ödemek, Birliğin ve üye devletlerin karar alma özerkliğini korumanın fiyatı haline gelir. Avrupa'nın elinde yeterli cephane var; asıl mesele, bunları tutarlı ve aşamalı bir şekilde kullanma iradesinde.