Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan ile birlikte olmak bir zevk, ve biz aslında uzun zamandır arkadaşız, hatta benim haksız yere sürgünde olduğum dört yıl boyunca bile — anlaşıldığı üzere, manipüle edilmiş bir seçim. Bilirsiniz, o manipüle edilmiş seçimleri herkesten iyi bilir, ama ben sürgünde olduğumda bile arkadaş kaldık. diye başladı Trump, Erdoğan ile basın toplantısına…“35 yıl hapis cezası yemiş Brunson’ı ben istedim diye bıraktı, ama sert adam” diye devam etti.

Erdoğan’ın ekibi için “Ben bunları herkesten iyi tanırım, çok zekiler, keşke bu kadar zeki olmasalardı” dedi… Trump konuşmasının 15. saniyesinde "Hileli (manipüle edilmiş) seçim işini en iyi o bilir" dedi, delegasyon da kimse cevap vermedi... Sırası da değildi... Ancak tercüman tercümeye Trump konuşmaya başladıktan 1 dakika 20 saniye sonra başlıyor.

Trump Erdoğan'a sözü verdiğinde 1 dakika 58 saniye geçmişti. Erdoğan'ın seçim kaybedince Kongreyi basan Trump taraftarları gibi bir kitle olayı yaşamadı. İstanbul seçimini tekrar etti hepsi bu... Hatalı bir karardı. Kaybetti.

Trump sadece İstanbul seçimi üzerinden mi Erdoğan'a “o da hileli seçim işlerini iyi bilir” dedi yoksa 19 Mart sonrası "siyaset dizayn edildi" iması mı yaptı bilmiyoruz...

“Rus petrolünü alma” dedi. Boeing uçaklarını sattı. “CATSAA’yı da kaldırabilirim” dedi. Erdoğan vakarını korumaya çalıştı. En önemlisi Trump “ sadece ‘meşruiyet’ versek yeter” düşüncesinde miydi?

F-35 ve savunma alımları cephesi ABD'nin, F-35 programına geri dönme karşılığında Türkiye’den S-400 sistemlerini devretmesini veya kontrolünü ABD’ye bırakmasını istediği yönünde özel görüşmelerde iddialar bulunuyor. Ancak Türkiye bu iddiaları resmi olarak reddetmiş ve kamuya doğrulanmış bir anlaşma yok.

Trump "Patriotları da ele alacağız, Patriotlar en iyi sistem. F-35 istiyorlar" dedi. "CATSAA yaptırımlarını kısa sürede kaldırabiliriz" dedi. Bir teoriye göre ABD, S-400 sistemini doğrudan incelemek istedi. Tam bir üniteye erişim, Amerikan mühendisleri ve istihbaratına önemli imkânlar sunabilir.

Temmuz 2024’te ABD savunma/istihbarat yetkililerinin Türkiye’yi ziyareti sırasında ABD tarafının Türkiye’ye S-400 sistemlerini ABD kontrolüne örneğin İncirlik Üssü’ne vermesi durumunda F-35 anlaşmasının yeniden canlandırılabileceği fikri gündeme getirilerek sızdırıldı. İddia edilen öneriye göre Türkiye füzeleri kendi topraklarında tutacak ama sistem ABD’nin yargı ve kontrolüne tabi olacaktı.

Dolayısıyla, resmî olarak kayıt altında olmasa da, sistemi ABD’ye devretmek, Erdoğan’ın F-35 anlaşmasına dönmesi için bir pazarlık kozu olabilir. Kongre’nin tutumu ABD Kongresi, Türkiye’nin F-35 programına erişimini ve CAATSA yaptırımlarından muafiyetini doğrudan Rus S-400 sistemine sahip olmasıyla ilişkilendirmekte.

Parti ayrımı gözetmeksizin yasa koyucular, Türkiye S-400’leri kaldırmadığı, sökmediği veya devretmediği sürece F-35 satışlarının yeniden başlamasının ABD yasasını ihlal edeceğini belirtti.

Ankara, F-35 Ortak Programına, -uçak bedeli hariç- zaten ödenmiş 1,4 milyar dolar için geri ödeme talep etmedi. Bu hesap F-16'lara kredi edildi. Bu programın yeniden katılımını tamamen bıraktığını gösterebilirdi.

Türkiye “geri ödeme kartını” saklı tuttu çünkü Erdoğan F-35'e yeniden katılım umutlarını gündemde tutmayı tercih etti. Türkiye, sözleşme ihlali için ABD federal mahkemesinde veya uluslararası tahkimde dava açmayı düşünebilirdi, ancak başarı şansı düşüktü.

ABD hükümeti, politika temelli muafiyet nedeniyle ABD’de dava açılamayacağını iddia edebilirdi. F-35 Anlaşma Muhtırasıysa ABD ve diğer ortaklara güvenlik gerekçesiyle bir ortağı askıya alma veya çıkarma konusunda geniş takdir yetkisi vermekteydi ve ABD, S-400’lerin bunu tetiklediğini savunuyor.

Türkiye uluslararası tahkim gibi ihtilaf çözümü mekanizmalarını da harekete geçirmedi. Bu Washington’da bazı çevreleri haklı çıkaran bir karar olarak okunabilirdi. ABD Kongresi ve Dışişleri Bakanlığı, 2021–23 arasında $1,2 milyarı F-16 Block 70 ve modernizasyon kitleri satışları çerçevesine aktarmayı kabul etti.

Trump yaptırımları esnetebilir mi? Başkan olarak Trump, iş çözme yönünde sinyal verebilir. Yaptırımları kaldırmayı, silah satışına izin vermeyi veya kurumlara baskı yapmayı müzakere ve teklif edebilir. Ama Kongre olmadan yasaları aşamaz.

Erdoğan sonrası perspektif ve ekip Devlette devamlılık esas. Başkan Trump bir önceki görüşmede Erdoğan’ın ekibini “anlaşma yapılması kolay” bir ekip olarak nitelemiş ve ekipteki karakterlerin Hollywood’da bile bulunamayacağını ifade etmişti. Bu kez “ne kadar zeki bir ekip, keşke bu kadar zeki olmasalardı” şeklinde konuştu.

Evet... Türkiye'deki siyasi gelişmelerle ilgisi olmadığını belirtti. Ancak Concordia Summitt’de Barrack “Türkiye bir demokrasi ama biraz otoriter.” ifadelerini kullanmıştı. Yani “biz size saygı gösterelim siz de bunu Türkiye’de satın” diye denilmemiş.

Suriye, kendi kendini yönetme kavgası ve "Ortadoğu'da kabileler" Barrack ayrıca Suriye’ye dair de başka bir meslektaşımıza konuştu: “Her grup veya her azınlık için, bence yeni hükümetin kabul ettiği üzere, tek bir eğitim ve dini uygulama istiyorlar; işte bu da bir tür mimari gerektiriyor. Merkezi bir hükümeti, tüm gruplara fırsat tanıyan bir federasyon haline gelmemesi için nasıl tasarlarsınız? Bence bu oldu.

Suriye’de ABD, Avrupa, Rusya, İsrail köşeleri tutmuş. Türkiye Kuzey’e ve merkezi yönetime odaklı. Türkiye'nin Suriye müdahalesi de bu kapsamda aile içine kardeş kavgasına karışmaktı. Gazze planı Trump-Erdoğan görüşmesinden Gazzeye dair net bir işbirliği çıkmadı. Ancak başkan Trump’ın BM Genel Kurulu’nda Arap ve Müslüman liderlere 21 maddelik bir barış planı sundu.

Planın başlıca ilkeleri; kalan tüm rehine özgürleştirilecek, kalıcı ateşkes, İsrail’in Gazze’den kademeli çekilmesi öngörülüyor. Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan olmadan bölgede barış olmaz. Körfez İsrail'in savunma ve yüksek teknoloji sistemi ile ilişkili. Türkiye'nin, çıkarlarını gerçekçi ve tedbirli bir şekilde elde etmeye çalışması çok doğaldır orta büyüklükte bir devlet olarak, ama kendimizi kandırmadan NE ELDE ETTİĞİMİZ’i ve Trump’ın “ ben bazı şeyleri yapabilirim ama önce onun bazı şeyler yapması lazım” diye şarta bağladığı şeyleri de anlamaya çalışmadan olmaz değil mi?

Burdan vurmayalım ama ne elde ettik diye de mi sormayalım?