ABD-İran müzakerelerini tıkayabilecek beş engel

Kaynak, Getty Images/Reuters

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in görüşmeler sırasında ABD heyetine başkanlık etmesi beklenirken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin İran heyetinin eş başkanlığını yapacağı bildirildi.

Mekan hazır, güvenlik görevlileri yerlerini aldı ve alana giden kaldırımın kenarı yeni bir kat sarı ve siyahla boyandı. İslamabad bekliyor.

Hayati ABD-İran görüşmelerine ev sahipliği yapan Pakistanlı hükümet yetkilileri iyimser mesajlar veriyor ve pek çoklarının aksine her iki tarafın da güvenini kazanmış görünüyorlar. ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance de umutlu konuşuyor.

ABD'den ayrılmadan önce, "İranlılar iyi niyetle müzakere etmeye hazırsa, biz de kesinlikle uzatılan eli karşılamaya hazırız" dedi. Ancak bir uyarı da vardı. "Eğer bizi oyalamaya çalışırlarsa, müzakere ekibinin o kadar da alıcı olmadığını görecekler" dedi.

Önümüzde aşılması gereken koca bir engeller dağı olduğu söylenebilir.

Ateşkes kararı İran içinde nasıl bölünme yarattı?

Lübnan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X'te yaptığı paylaşımda, "Bu eylemlerin sürmesi müzakereleri anlamsız kılacaktır" dedi. "Elimiz tetikte. İran, Lübnanlı kardeşlerini asla terk etmeyecek."

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Hizbullah söz konusu olduğunda "ateşkes yok" diyor ancak İsrail'in Beyrut'un güney banliyölerindeki sakinlere defalarca yaptığı tahliye uyarıları şu ana kadar başka bir eyleme yol açmadı.

Donald Trump, İsrail'in Lübnan'daki eylemlerinin artık "biraz daha düşük profilli" olacağını söylüyor ve ABD Dışişleri Bakanlığı, İsrail ile Lübnan arasında doğrudan görüşmelerin gelecek hafta Washington'da yapılacağını belirtiyor. Bunun İran'ı tatmin edecek kadar düşük profilli olup olmayacağı ise henüz net değil.

Hürmüz Boğazı

ABD ile İran arasındaki ateşkesin başlamasından bu yana boğazdan geçen gemi sayısı oldukça düşük kaldı. Bir başka başlık da, müzakereleri en başından baltalama potansiyeline sahip olan hayati petrol taşımacılığı geçidi Hürmüz Boğazı.

Donald Trump, başlangıçta izin vereceğini söylemesine rağmen İran'ın Boğaz'dan gemilerin geçmesi konusunda "çok kötü iş çıkardığını" söylüyor. Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda, İran'ı "haysiyetsizlikle" suçlayarak, "Yaptığımız anlaşma bu değil!" dedi. Çok az sayıda gemi geçiş yapıyor ve yüzlerce gemiyle yaklaşık 20 bin denizci hâlâ Körfez'de mahsur durumda.

Nükleer

Muhtemelen en büyük ve kesinlikle en uzun süredir devam eden anlaşmazlık konusu nükleer başlığı. Trump, İran'a saldırıların bir nedeninin de "asla bir nükleer silaha sahip olamamasını" sağlamak olduğunu belirtmişti. İran, hiçbir zaman nükleer silah yapmayı hedeflemediğini söylüyor; çoğu Batılı hükümet bu iddiaya büyük şüpheyle yaklaşıyor. Ancak Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na taraf olarak sivil amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkına sahip olduklarında ısrar ediyor.

Taraflar yeni bir anlaşmayı tartışmaya hazır mı?

İran'ın bölgesel müttefikleri İran'ın bölgesel müttefikler ve vekil güçlerden oluşan ağı — Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler, Gazze'deki Hamas ve Irak'taki çeşitli milisler — Tahran'a bölgesel nüfuz kazandırdı. Ekim 2023'te Gazze savaşının başlamasından bu yana, İran'ın "Direniş Ekseni" olarak adlandırdığı bu ağ sürekli saldırı altında. Ancak İsrail, "Şer Ekseni" olarak adlandırdığı bu yapının tam anlamıyla ortadan kaldırılması gereken varoluşsal bir tehdit oluşturduğunu düşünüyor.

İran ekonomisinin sarsıldığı bir dönemde, pek çok İranlı da hükümetlerinin dış maceralara daha az, yaşamlarını kolaylaştırmaya daha çok harcama yapmasını görmek istiyor. Ancak İran'ın müttefiklerinden vazgeçmeye hazır olduğuna dair şimdilik pek bir işaret yok.

Yaptırımların kaldırılması İslam Cumhuriyeti onlarca yıldır yıkıcı uluslararası yaptırımlara maruz kaldı. Bir anlaşma kapsamında ABD'nin ve uluslararası yaptırımların tamamının kaldırılmasını talep ediyor. Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf, 10 Nisan'da yaklaşık 120 milyar dolar tutarındaki dondurulmuş İran varlığının müzakereler başlamadan önce serbest bırakılması gerektiğini söyledi. Ancak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in iki haftalık ateşkesi duyuran 7 Nisan tarihli açıklamasında dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına dair bir ifade yer almıyordu.

Trump yönetiminin, görüşmeleri başlatmak için bu denli büyük bir tavizi vermeye istekli olması son derece düşük bir ihtimal gibi görünüyor.