Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından 10 Mart'ta yayımlanan Uluslararası Silah Transferi Eğilimleri Raporu, Avrupa'nın savunma alanında ABD'den bağımsızlaşmasının hiç de kolay olmadığını ortaya koydu. Avrupa ülkeleri savunma harcamaları konusunda daha önce kimsenin düşünme ihtiyacı bile hissetmediği adımları atma çabasında. Bunlar arasında, ABD Başkanı Donald Trump'ın yaklaşımının da etkisiyle savunma alanında Washington'a bağımlılığı azaltmak da var.

Rapor, Avrupa ülkelerinin Amerikan yapımı silahlara ne denli bağımlı olduğunu net şekilde ortaya koyuyor. Rapora göre 2020-2024 döneminde NATO'nun Avrupalı üyelerinin ithal ettiği silahların yüzde 64'ü ABD tarafından tedarik edildi. Bu oran 2015-2019 döneminde yüzde 52 seviyesindeydi. ABD sadece Avrupa ülkelerine silah satışında değil küresel boyutta da ilk sırada. ABD'nin küresel silah ihracatındaki payı 2015-2019'da yüzde 35 iken son dört yılda bu oran yüzde 43'e çıktı. Son yirmi yılda ABD'nin silah ihracatında en büyük pay ilk kez Orta Doğu (yüzde 33) yerine Avrupa'nın (yüzde 35) oldu.

Trump, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'le Oval Ofis'te yaşadığı tartışmanın ardından bu ülkeye askeri desteği askıya aldı. Avrupa'da, "Ya bize de aynısını yaparsa" endişesini artıran bu tür hamleler, savunma alanında ABD'ye olan bağımlılığın azaltılmasının gerekli olduğunu savunanların elini güçlendirdi. Bu görüş her geçen gün zemin kazansa da SIPRI raporunun ortaya koyduğu gibi bugünden yarına gerçekleştirilebilecek bir hedef değil.

ABD, savunma alanında teknolojik ve lojistik üstünlüğe sahip. İstemesi halinde Avrupa silahlı güçlerine zor günler yaşatma potansiyeli de var. Örneğin F-16 savaş uçaklarının üçüncü ülkeler tarafından başka bir ülkeye teslimi ABD'nin onayı olmadan mümkün değil. Hava savunma sistemleri Patriot'lar, ABD füze göndermediği sürece işlevsiz. HIMARS füzeleri için de durum pek farklı değil. Bu füzelerin hedeflerini tam isabetle vurabilmesi için gerekli GPS koordinatları ABD'nin verdiği kodlara bağlı. Askeri kaynaklara göre ABD, yeni nesil savaş uçakları F-35'lerin havalanmasını teknik olarak engelleme kapasitesine sahip.

Avrupa ülkeleri şu ana kadar müttefiklik ilişkileri ve ilkelere bağlılık çerçevesinde hareket ediyordu. Washington'ın desteğinden şüphe edilmiyordu. Bu aşamadan sonra Avrupa ülkeleri için savunma sepetini çeşitlendirme ve Avrupalılaştırma opsiyonlarının kaçınılmaz olacağı yorumları giderek artıyor. Bununla birlikte bazı yorumcular da Avrupa'nın önemli bir Amerikan silahları alıcısı olarak kalmayı sürdüreceğini düşünüyor. SIPRI Silah Transferi Programı Kıdemli Araştırmacısı Pieter Wezeman, Avrupa'da bağımlılığı azaltma ve silah endüstrisini güçlendirme konusunda adımlar atıldığının altını çiziyor.

"Transatlantik silah tedarik ilişkisinin derin kökleri var. ABD'den ithalat arttı ve Avrupa'daki NATO ülkelerinin ABD'den sipariş ettiği yaklaşık 500 savaş uçağı ve çok sayıda başka silah var" dedi.

SIPRI'ye göre AB ülkeleri arasında en fazla silah satışı yapan ülke Fransa. Fransa listede Rusya'yı geçerek ABD'nin ardından ikinci sırada yer aldı. 2020-2024 döneminde 65 ülkeye silah satışı yapan Fransa'nın diğer Avrupa ülkelerine yönelik satışı yüzde 187 arttı. Bu artışta Yunanistan ve Hırvatistan'a yapılan satışlar ile Ukrayna'ya sağlanan silahlar etkili oldu. Fransa'nın en iyi müşterileri ise Hindistan ve Katar. Silah ihracatını yüzde 138 artıran İtalya 10'uncu sıradan altıncı sıraya yükseldi. En çok silah satanlar listesinde 13'üncü sıradaki Polonya'nın silah ihracatı da yüzde 4031 arttı.

SIPRI, Avrupa kıtasında en fazla silah alımı yapan ülkenin 2022'den bu yana Rusya'yla savaşta olan Ukrayna olduğunu tespit etti. Ukrayna'nın silah alımı son dört yılda yüzde 9627 arttı. Türkiye'nin silah ithalatı son dört yılda yüzde 33'lük düşüşle %1,1'e geriledi. Türkiye, 2015-2019 döneminde küresel silah ithalatında yüzde 1,7 paya sahipken 2020-2024 döneminde bu oran 1,1'e düştü.