Teleskop denilince akla ilk gelen mercekli teleskoplar olsa da aynalı teleskoplar göreli daha düşük maliyetleri sebebiyle çok daha fazla tercih edilir. Aynı mercek/ayna çapına sahip kaliteli bir mercekli teleskop, kaliteli bir aynalı teleskoptan çok daha pahalıdır. Aynalı teleskoplarda ışığı toplayan birincil ayna bir çukur aynadır. Bu nedenle ışığı mercekli teleskoptaki gibi kırmadan (refraktör) yansıttığı için reflektör olarak da adlandırılır. 17. yüzyılda Isaac Newton tarafından, mercekli teleskoplara alternatif olarak geliştirilmiştir. O dönemlerde mercekli teleskoplar özellikle renk sapıncından (İng: "chromatic aberration") dolayı çok problem yaşıyordu. Günümüzde bu problemin çözümü olsa da hâlâ mercekli teleskoplar oldukça pahalıdır. Bu nedenle diğer birçok nedenden de ötürü, aynalı teleskoplar daha sık tercih edilir.

Aynalı Teleskop (Reflektör Teleskop) Nedir?
Aynalı teleskobun ışığı toplayan birincil aynası içeriye doğru eğime sahiptir. Normal aynalarda, camın arka tarafı kaplanırken bu teleskoplarda camın eğimli olan ön yüzeyi kaplanır. Böylelikle geniş bir alandan gelen ışık yakalanarak bir noktaya (odağa) doğru yönlendirilir. Birincil aynadan, odak düzlemine olan mesafe odak uzunluğu olarak adlandırılır.

Odağa doğrudan kamera gibi görüntü alan bir sistem konulabileceği gibi bazen ikincil bir ayna da bu sisteme dahil olabilir. Newtonian teleskoplar buna güzel bir örnektir. Newtonian teleskopta, teleskop tüpünün arkasında birincil ayna bulunur. Bu, ışığı teleskobun önüne doğru odaklar. Fakat buraya bir kamera koymak, teleskobun önünü kapatıp ışığı keseceğinden buraya ikincil bir ayna konularak ışık teleskobun yan tarafına aktarılır. Buraya da odak ayarı yapan mekanik bir sistem konulur. Arzu edilirse kamera veya göz merceği takılabilir. Bu nedenle Newtonian teleskoplarda gözlem yaptığınız nokta teleskobun ön kısmında yer aldığından gözlem mercekli teleskoba göre çoğunlukla daha kolaydır.

Aynalı Teleskop Türleri
Aynalı teleskoplar tasarımları gereği çeşitli türlere ayrılır. Bunlardan en çok bilinenleri Newtonian teleskop (ya da Newton teleskop), Cassegrain teleskop, Gregorian teleskop ve Ritchey-Chrétien teleskoptur.

Newtonian Teleskop (Newton Teleskop)
Isaac Newton tarafından 1668 yılında geliştirilen, ilk aynalı teleskop modeli Newtonian teleskoptur. Genellikle paraboloid birincil aynaya sahiptir. İkincil ayna düzdür ve 45 derecelik açıyla teleskobun önünde durarak birincil aynadan odaklanan görüntüyü teleskobun yanına aktarır. Görüntü ikincil aynada henüz odaklanmamıştır, ikincil ayna odaklanmakta olan görüntüyü sadece yana aktarır.

Basitliği ve pratikliği nedeniyle oldukça fazla kullanılan Newtonian teleskoplar, amatör teleskop yapımıyla ilgilenenlerin genellikle tercih ettiği modeldir. Ayrıca astrofotoğrafçılıkta kullanılan birçok teleskop Newtonian teleskoptur.

Cassegrain Teleskop
İlk defa 1672 yılında yayınlanarak Laurent Cassegrain'e atfedilmiştir (olası kaşifidir). Parabolik bir birincil aynaya ve hiperbolik bir ikincil aynaya sahiptir. Birincil aynanın ortası deliktir ve teleskobun arka tarafında yer alır. Buradan yansıtılan ışınlar hiperbolik ikincil aynaya çarpar. Bu iki aynaların düzlemleri birbirlerine paraleldir. Dolayısıyla ikincil aynadan yansıtılan ışık, teleskobun arkasından (birincil aynanın olduğu delikten) geçerek odaklanır. Yani mercekli bir teleskopta olduğu gibi çıkış noktası teleskobun arkasında yer alır. Işığın tüp içerisinde gidip gelmesi sayesinde Newtonian tasarıma göre daha kompakttırlar (kısadırlar). Dolayısıyla oranı yüksek olan (F/8, F/10 ve hatta ötesi) için tercih edilir. Çünkü odak uzaklığı arttıkça tüpün uzunluğu da artmalıdır. Bu nedenle mekanik sorunlar yaşanmaktadır. Takip sistemlerinin verimli çalışabilmesi için ağırlık minimum olmalıdır. Bu da Cassegrain türü teleskopları cazip kılar.

Gregorian Teleskop
İskoç astronom ve matematikçi James Gregory tarafından 1663 yılında tasarlanmıştır. Cassegrain teleskoptaki gibi birincil aynanın ortası deliktir fakat bu sefer ikincil ayna konkavdır. Bu da görüntünün düz oluşmasına olanak sağlayarak kara gözlemlerine imkan tanır. Magellan teleskobu, Large Binocular Telescope gibi birçok büyük gözlemevinde bu tasarım görülebilir.

Avantajları ve Dezavantajları
Aynalı teleskoplarda her ne kadar dezavantajları listesi daha uzun görünse de bunların çoğu ciddi problemler teşkil etmezler ve çoğunlukla "avantajları kısmı" daha baskındır. Bunun gibi birçok nedenden ötürü çoğu amatör ve profesyonel işlerde aynalı teleskoplar tercih edilir. Devasa gözlemevi teleskopları da aynalı teleskoptur, mercekli değildir (önceden mercekli teleskop çok daha yaygındı).

Aynalı Teleskopların Avantajları

  • Daha Ekonomiktir: Aynalı teleskoplar, aynı çapa sahip kaliteli bir mercekli teleskopa göre çok daha uygun fiyatlıdır. Dolayısıyla daha büyük ayna çapında bir teleskop alınabilir.
  • Renk Sapıncından Etkilenmez: Aynalı teleskopta renk sapıncı gibi problemler yoktur.
  • Amatör Olarak Yapılabilir: Kendi imkanlarınızla aynalı teleskop imal edebilirsiniz.
  • Daha Büyük Çap (Daha Çok Işık): Aynalı teleskopların daha ekonomik olmasının nedeni, daha büyük çapa sahip olmasıdır.
  • Mekanik Açıdan Avantajlı Tasarımlar: Farklı tasarımlar, amaca uygun olanı tasarlamayı mümkün kılar.

Aynalı Teleskopların Dezavantajları

  • Ayar Gerektirir: Mercekli teleskoplarda optikler sabittir, fakat aynayı temizlemek için çıkardığınızda kolimasyon ayarı gereklidir.
  • Zamanla Aynanın Kaplanması Gerekir: Aynaların kaplamasının zamanla yenilenmesi gerekebilir.