Beynimizin 'sağ-sol' sınavı: Neden hâlâ karıştırıyoruz? Her 6 kişiden biri ayırt etmekte zorlanıyor!

Sağ ve solu ayırt etmek, çocukken öğrendiğimizi düşündüğümüz en basit becerilerden biri. Peki neden hâlâ karıştırıyoruz? Araştırmalar, her 6 yetişkinden birinin bu ayrımı yapmakta zorlandığını ortaya koyuyor. Üstelik bu karışıklık, ameliyat hatalarından büyük kazalara kadar ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

İngiliz beyin cerrahı Henry Marsh, ameliyatın ardından hastasının yatağının yanına oturduğunda vereceği kötü haber, kendi yaptığı bir hatadan kaynaklanıyordu. Hastanın kolunda bir sinir sıkışması vardı ve ameliyat edilmesi gerekiyordu. Ancak Marsh, operasyonda omurganın yanlış tarafındaki siniri çıkarmıştı. Tıp dünyasında ‘’asla olmaması gereken olaylar’’ arasında yer alan bu tür hatalar, yalnızca bireysel dikkatsizlikle açıklanmıyor. Araştırmalar, sol ve sağ ayrımının aslında beynin düşündüğümüzden çok daha karmaşık bir işlemi olduğunu ortaya koyuyor.

HER 6 YETİŞKİNDEN BİRİ SAĞ İLE SOLU KARIŞTIRIYOR

Önlenebilir tıbbi hatalar çoğu zaman yanlış tarafın ameliyat edilmesinden kaynaklanıyor. Yanlış göze enjeksiyon yapılması ya da yanlış memeden biyopsi alınması gibi vakalar, bu becerinin ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. Bu ‘’asla olmaması gereken olaylar’’, çoğumuzun çocukken sağ ile solu ayırt etmeyi öğrenmesine rağmen herkesin bunu doğru yapamadığını ortaya koyuyor.

Bazı insanlar için sağ ile solu ayırt etmek, yukarı ile aşağıyı ayırt etmek kadar kolay olsa da yapılan araştırmalar yaklaşık her 6 kişiden birinin bu ayrımı yapmakta zorlandığını göstermektedir.

PEKİ AMA NEDEN?

Hollanda’daki Leiden Üniversitesi’nden nöropsikoloji profesörü olan Ineke van der Ham, “Hiç kimse bir şeyin ön mü arka mı ya da üst mü alt mı olduğunu söylemekte zorlanmaz.” diyor.

Ancak sağ ile solu ayırt etmenin farklı olduğunu belirtiyor: “Bunun nedeni simetri ve arkanızı döndüğünüzde her şeyin tersine dönmesi; bu da durumu oldukça kafa karıştırıcı hale getiriyor.”

SAĞ-SOL AYRIMI KARMAŞIK BİR SÜREÇ

Sağ-sol ayrımı aslında oldukça karmaşık bir süreçtir; hafıza, dil, görsel ve uzamsal işleme ile zihinsel döndürme becerileri aynı anda devreye girer. Nitekim araştırmacılar, bunu yaptığımızda beynimizde tam olarak neler olup bittiğini ve bunun neden bazı insanlar için diğerlerine göre çok daha kolay olduğunu henüz yeni yeni anlamaya başlıyor.

Kuzey İrlanda’daki Queen’s University Belfast’te görev yapan pratisyen hekim ve klinik profesör Gerard Gormley, “Bazı kişiler doğuştan sağ ile solu ayırt edebilir, bunu hiç düşünmeden yapabilirler. Ancak diğerleri için bu bir süreç gerektirir.” diyor.

Gormley ve meslektaşları, yanlış tarafa müdahale edildiği tıbbi hatalarda neler yaşandığını anlamak amacıyla tıp öğrencilerinin sağ-sol kararları verme deneyimleri üzerine bir araştırma yürütmüş ve bu süreci incelemişlerdir.

BAŞKASININ SAĞINI VE SOLUNU ANLAMAK DAHA ZOR

Bir başkasının hangi tarafının sol ya da sağ olduğunu belirlerken, bir sonraki adım zihninizde kendinizi döndürerek diğer kişiyle aynı yöne bakacak şekilde konumlanmaktır. Gormley, “Eğer sana bakıyorsam, benim sol elim senin sağ elinin karşısında olur.” diyor. “Bir nesneyi zihinde döndürme fikri, işin karmaşıklığını bir kat daha artırıyor.”

Bergen Testi: Sağ-Sol Ayrımında Vücut Farkındalığının Rolü

Van der Ham ve meslektaşları tarafından 2020 yılında yayınlanan bir araştırma, insanların yaklaşık %15'inin sol ve sağı ayırt etme konusunda kendilerini yetersiz bulduğunu ortaya koydu. Araştırmaya katılan dört yüz kişinin neredeyse yarısı, hangisinin hangisi olduğunu ayırt etmek için elle ilgili bir strateji kullandıklarını belirtti.

Bu konudaki deneyler, sağ ile solu ayırt etmede bedenlerimizin kilit bir unsur olduğunu göstermektedir.

ASİMETRİ AVANTAJ MI?

İnsanların sağ ve solu ayırt etme becerilerinin neden farklılık gösterdiği tam olarak bilinmemekle birlikte, araştırmalar bir kişinin vücudu ne kadar asimetrikse (örneğin, yazma el tercihi açısından) sağ ve solu ayırt etmenin o kadar kolay olduğunu ortaya koymaktadır.

ÇOCUKLAR SAĞ VE SOLU NASIL KAVRIYOR?

Fransa'daki Lyon Nörobilim Araştırma Merkezi'nden Alice Gomez ve meslektaşlarının yaptığı araştırma, çocukların sol-sağ ayrımını hızla öğrenebildiğini ortaya koyuyor.

GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN SONUÇLAR DOĞURABİLİR

Sol ile sağı ayırt etmenin önemli olduğu pek çok günlük durum varken, bunun kesinlikle hayati önem taşıdığı bazı durumlar da vardır. Beyin cerrahı Marsh, yanlış tarafta sıkışmış sinir ameliyatını düzeltebildi. Ancak örneğin bir cerrahın yanlış böbreği alması ya da yanlış uzvu kesmesi, yıkıcı sonuçlar doğururdu.

HERKESİN HATA PAYI VAR

Gormley, bazı insanların sağ-sol ayrımını yapmak için daha fazla çaba sarf etmek zorunda olsa da, herkesin bu ayrımı yanlış yapma ihtimalinin olduğunu belirtmektedir.