Yurtta etkili olan sağanak, kentlerde sel felaketine dönüştü. Taşan dereler ve çöken altyapı, senelerdir sürdürülen plansızlığın ve betonlaşmanın acı bilançosunu bir kez daha gözler önüne serdi. İktidarın rant odaklı politikaları, taşan derelerin, çöken köprülerin ve sulara gömülen evlerin asıl mimarı oldu. Tüm bu olaylara karşın yaşananlara ilişkin yalnızca soruşturma başlatıldı ve kimse sorumluluk almadı. Bu rantçı zihniyetin bedelini ise yurttaş canıyla ve malıyla ödedi.

BETONLAŞMANIN BEDELİ

Megakent İstanbul'da yaklaşık 30 saat süren aralıksız sağanak ardından meydana gelen sel felaketinin ardından çalışmalar dün de devam etti. Belediye ekipleri, itfaiye ve AFAD enkaz, çamur, balçık ve suda sürüklenen araçları kaldırma çalışmalarını yürüttü.

Felakette kaybolan yurttaşları arama kurtarma çalışmaları dün de sürdü. Can kaybı 4’e yükselirken, kayıp 3 yurttaşa ulaşmak için çalışmalar devam etti. Ayazağa’da günlerdir aranan Turgut Dursun’un cansız bedenine ulaşıldı. Sarıyer’de 14 Ekim’de taşan Kağıthane Deresi’nden çıkarılan ikinci aracın, kayıp olarak aranan 63 yaşındaki Ahmet Derin’e ait olduğu belirlendi. Anahtarı kontakta, kişisel eşyaları ise araçta bulunan Derin’e henüz ulaşılamadı. Kocaeli’nin Başiskele ilçesinde aracıyla sele kapılan eski muhtar Mustafa Gedikli’yi arama çalışmaları da gün boyunca devam etti.

FELAKETİN ADI PLANSIZLIK

Şehir Plancısı Prof. Dr. Pelin Pınar Giritlioğlu, yaşananların hatalı kentleşme ve vahşi yapılaşma politikalarının sonucu olduğunu söyledi.

Giritlioğlu, “Biz yıllardır çağrılar yapıyoruz. Bunun en önemli örneklerinden biri de bu selde Cendere Vadisi'nde ortaya çıkan durum. Orada yapılan planları açtığımız davalarda buranın hassas bir ekolojik alan olduğunu ve bunca yükün buraya yüklenmemesi gerektiğini belirtmiştik. Ancak itirazlara rağmen buranın yapılmış olması, bugünkü sonuçlarla karşımıza çıktı. Ayamama Deresi, Kurbağalıdere, Kağıthane Deresi gibi birçok yerde de bunu gördük. Yıllardır hatalı kentleşme politikaları ve doğaya yapılan hatalı müdahaleler bugünkü sonucu karşımıza çıkardı. Hem İstanbul'da hem de ülkenin birçok noktasında, çok sayıda su kaynağı, dereler var. Ancak zaman içerisinde bu derelerde ıslah çalışmaları altında hatalı uygulamalar yapıldı ve doğal su yollarının güzergâhı değiştirildi. Birçok dere kapatıldı, yol haline getirildi. Ve bugünkü manzaraya baktığımızda doğa artık isyan etti” dedi.

Kanal İstanbul, Şişli’deki Taşyapı, 3. Havalimanı, 3. Köprü, Kuzey Marmara Otoyolu gibi projelerin çok büyük tahribatlar yarattığını ifade eden Giritlioğlu, şu ifadeleri kullandı:

“Yapılan bu bütün büyük projelerin aslında kentin hassas ekolojik sistemleri üzerinde olduğu kabul edilmeli. Dereler, Maslak 1453'ün üzerine konduğu orman alanı , su havzaları gibi… Mesela Kanal İstanbul bir su havzası üzerinde ve şöyle bir risk var. Kanal İstanbul’da 40 bine yakın yapı yükseliyor. Henüz bitmediler, altyapı tamamlanmadı, yollar yapılmadı. Bütün bunlar bittiğinde oraya 2-2,5 milyon ilave insan yükü gelecek ve oradaki toprak tamamen tükendiğinde bu selin o bölgede olduğunu varsayarsak çok büyük bir tehdit yaratacak. Orada toprak adeta tükeniyor. Hâlbuki bizim toprağa ihtiyacımız var ve selden kaçınmak için ayrıca bir önem taşıyor. Ve o bölge şu anda adım adım betona ve asfalta gömülüyor. Biz bu kenti afetlere hazırlamak istiyorsak Kanal İstanbul gibi bir projemiz olmamalı. Gündeme bile gelmemeliydi. Kanal İstanbul Arnavutköy’de yükseliyor. Arnavutköy’de saatte metrekareye 240 kilo yağış düştü. 2019 yılında yaşanan selde bile saatte 90 kilo civarındaydı. Kanal İstanbul tamamlandığında oradaki yağış miktarının nasıl artacağını, bunu katlayarak arttıracağının da değerlendirilmesi gerekiyor. Kamu eliyle bir felaket hazırlanıyor ve bu tehlikenin bir an önce durdurulması gerekiyor.”

İKLİM DEĞİL SİSTEMİN KRİZİ

Daha önce yaşanan sel olaylarından ders alınmadığını ifade eden Giritlioğlu şöyle konuştu: “Bilimi görmezden gelen kentleşme politikaları kentlerin iklimini değiştirdi, kentsel ısı adalarının ortaya çıkmasına sebep oldu ve bütün denge bozuldu. Ormansızlaşmayla, kuraklıkla birlikte bütün iklim değişimleri ardı ardına kendini göstermeye başladı. Şimdi buna iklim krizi diyorlar. Bu aslında sistemin krizi.”

Giritlioğlu, kısa ve uzun vadede yapılması gerekenleri ise şöyle sıraladı:

• Vahşi kentleşme politikaları sona ermeli. Bilimi ve doğayı yok sayan, deprem gerekçesiyle yürütülen dönüşüm projeleri ile mega projeler durdurulmalı.

• Afet meselesi sadece depreme odaklanmamalı. Afet çok boyutlu bir mesele olarak ele alınmalı.

• Dirençli kentler yaratmadan önce direncin sebep olduğu faktörler iyileştirilmeli.

• Dere yataklarındaki riskler tespit edilmeli ve kapsamlı bir envanter hazırlanmalı.

• Dere yatakları, taşkın alanları, tarım ve mera alanları, orman ve su havzaları korunmalı.

• Kentlerin içerisindeki zeminde geçirgen yüzeyler arttırılmalı.

• Yağmur suyunun kaynağında tutulmasını sağlayacak uygulamalar yaygınlaştırılmalı.

• Kentlerin bütününü esas alan bilimsel ve bütüncül bir planlama anlayışı hayata geçirilmeli.

∗∗∗

‘SUÇLU OLAN YAĞIŞ DEĞİL’

• TMMOB Meteoroloji Mühendisleri Odası, İstanbul’da yaşanan sel felaketine ilişkin açıklama yaptı. Açıklamada, felaketin nedeninin yağışlar değil, yapılaşma ve rant odaklı kentleşme politikaları olduğu belirtildi. Mühendisler, "Bu felaketlerin nedeni doğa değil, kentlerin rant uğruna kent ruhundan uzak bir anlayışla inşa edilmesidir" ifadelerini kullanarak yetkili kurumların sorumluluğu yağışlara yüklediğini belirtti.

• SOL Ekoloji de sosyal medya hesabından açıklama yaptı. Açıklamada, özetle şu ifadeler kullanıldı: "Yaşanan felaket, kent yönetiminin ve afetlere hazırlık süreçlerinin nasıl ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor. İBB yönetiminin ve çok sayıda belediye personelinin tutuklu bulunması, seçilmiş yerel yönetimlerin çalışma kapasitesini zayıflatan ve kamusal hizmetlerin yürütülmesi açısından ciddi kaygılar yaratan bir tablodur. Elbette İstanbul’da yaşanan felaketin nedenleri yalnızca mevcut belediye yönetiminin koşullarıyla açıklanamaz. Kentin yıllardır süren plansız büyümesi, merkezi iktıdarın imar politikaları, tahrip edilen ekosistemler ve yetersiz altyapı gibi yapısal sorunlar bütünlüklü biçimde ele alınmalıdır. Türkiye’de sağ iktıdarlar, kentleri bilimsel, kamusal ve ekolojik bir anlayışla planlamak yerine imar rantını büyüten politikaları tercih etti. Oysa sağlıklı kentler; dere yataklarının korunduğu, su havzalarının yapılaşmaya açılmadığı, tarım alanlarının ve ormanların güvence altına alındığı, yeşil alanların artırıldığı ve ulaşımın kamusal ihtiyaçlara göre planlandığı kentlerdir."

∗∗∗

KENTLER SUYA GÖMÜLDÜ

• Sakarya: Sakarya-Bilecik kara yolunun Geyve ilçesi Doğançay mevkisinde toprak kayması meydana geldi. Biriken toprak nedeniyle Doğançay ve Maksudiye mahallelerine giriş yolu kapandı. Jandarmanın güvenlik önlemleri aldığı bölgeye sevk edilen ekipler, iş makineleriyle yolu açmaya çalıştı.

• Zonguldak: Yaklaşık 350 milyon yıl önceki Karbonifer döneme tarihlenen ve 3 bin 350 metre uzunluğundaki Gökgöl Mağarası’ndan geçen derenin su seviyesi, kentte etkili olan şiddetli yağış nedeniyle yükseldi. Suyun yükselmesiyle mağarayı su ve çamur bastı. Mağaranın 875 metrelik yürüyüş yolunun büyük bölümü sular altında kaldı. İl Özel İdaresi ekipleri bölgede çalışma başlatırken, mağaraya ziyaretçi girişi durduruldu.

• Kocaeli: Başiskele’de Şehit Ozan Özen Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi’nin arka bölümündeki istinat duvarı yıkıldı. Kullar bölgesinde bulunan bir fabrika da sağanak nedeniyle sular altında kaldı. Fabrika içerisindeki makinelerin zarar görmemesi için işçilerin kendi imkânlarıyla kurduğu barikatlarla suların girmesini engellemeye çalıştı. Fabrikanın içine dolan suların tahliye edilmesi için çalışma başlatıldı.

∗∗∗

İTİRAF GİBİ YANIT

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel’in İstanbul’daki sel felaketinin ardından yönelttiği Kanal İstanbul eleştirilerine yanıt verdi. Kurum “Kanal İstanbul projesi üzerinde sadece sosyal konut projeleri yapılmaktadır. 1 milyon 700 bin konut yapıldı” dedi.