UĞUR GÜNDÜZ / Ekonomist - Bankacı

Adını koyalım, bireysel kredilerdeki artışın ve takipteki bakiyelerin yükselişinin temelinde yatan gelir-gider dengesizliği olup, bu dengesizliğin nedeni de vatandaşların lüks tüketim bağımlılığı değil, geçinme refleksidir.

Geçinme refleksi, kişinin gelir durumunu dikkate almadan zorunlu gördüğü giderleri / harcamaları yapmasıdır. Bu harcamaların en büyük finansörü de bireysel krediler (Kart, KMH, nakit avans, tüketici kredileri) olmaktadır. Kredi araçlarının gelir açığını kapatmak yani geçinmek için kullanılması, mali kırılganlığın en önemli göstergesidir.

Faizin yüzde 1’lerden yüzde 7’lere çıkması, asgari ödeme oranının yüzde 40’a yükselmesi ve nakit avans kısıtlamaları gibi tedbirler, zaten zor durumda olan bireylerin ödeme güçlüğünü derinleştirerek icra dosyalarının artmasına neden olmuştur. 2023 yıl sonunda 45 milyar, 2024 yıl sonunda 110 milyar, 2025 Eylül itibarıyla ise 205 milyara ulaşan bireysel kredi takip rakamlarına bakıldığında takipteki alacakların her sene en az yüzde 100 arttığı görülüyor.

Bireysel kredilerdeki bu sorunlu yapının çözümü ve birikmiş borç batağından kurtulma yolları için bireysel finansal stratejilere odaklanmak gerekiyor.

Sorunlu bireysel kredi yapısı için çözümler
Problemli bireysel kredilerin ve artan takip bakiyelerinin yönetimi için dünya genelinde uygulanan ve üzerinde çalışılan temel mekanizmalar, genellikle borçluya yeni bir başlangıç (fresh start) imkanı sunmayı hedeflerken, finansal sistemin istikrarını da korumayı amaçlar.

  1. Bireysel iflas ve "yeni başlangıç"

    • Borçtan kurtulma süreci: ABD ve Almanya gibi ülkelerde uygulanan bireysel iflas düzenlemeleri, belirli bir süre ve şartlar dahilinde dürüst borçlunun kalan borçlarının silinmesine (discharge) olanak tanır. Örneğin, 10 yıl hiç gecikmesi olmamış bir müşteri ile ödemeleri gecikmeli ve düzensiz olan müşteri farklı uygulamalara tabi tutulur.
    • Türkiye için uygulanabilirlik: Türkiye'de şirketler için iflas ve konkordato varken, tüketiciler için bu çapta bir "bireysel iflas" ve borç silme mekanizması bulunmamaktadır.

  2. Borç yeniden yapılandırma ve erteleme mekanizmaları

    • Uzlaşma ve yapılandırma: Finansal kuruluşlar ve borçlu arasında, yasal takibe gerek kalmadan, mevcut borçların faizlerinin düşürülmesi, vadelerin uzatılması ve taksitlerin borçlunun ödeme gücüne göre yeniden belirlenmesi.
    • Devlet destekli yapılanma fonları/kurumları: Bazı ülkeler, bankaların bilançolarındaki sorunlu kredileri devralacak ve borçlularla anlaşarak yeniden yapılandıracak özel amaçlı kurumlar veya fonlar kurmuştur.
    • Türkiye için uygulanabilirlik: Merkezi Borç Danışmanlığı: Devlet destekli, bağımsız bir Borç Danışmanlığı Merkezi'nin (BDM) kurulması.

  3. Borçlanmayı önleyici yapısal tedbirler

    • Kredi notu ve gelir ilişkisi: Kredi limitlerinin, kişinin kanıtlanabilir aylık net gelirinin belli bir katını aşmayacak şekilde yasal üst limitlerle sınırlandırılması.
    • Finansal okuryazarlık eğitimi: Bireyleri mali planlama, bütçe yönetimi, faiz maliyetleri ve borçlanma riskleri konularında bilinçlendirecek zorunlu finansal okuryazarlık derslerinin eklenmesi.

Borç sarmalından çıkışın 5 kritik yolu

  1. Acil eylem planı

    • Durumu kabullenme ve detaylı borç envanteri çıkarma.
    • Aylık net gelir ve zorunlu yaşam giderlerini ayrı ayrı hesaplama.

  2. Borç konsolidasyonu ve yapılandırma

    • Tek bir yapılandırma kredisi altında toplama.
    • Ödeme zorluğu başlamadan bankanızla görüşerek vadeleri uzatmayı ve aylık taksitleri düşürmeyi talep edin.

  3. Borç ödeme stratejisi belirleme

    • Çığ yöntemi (Avalanche method): En yüksek faizli borca öncelik vererek ona ekstra ödeme yapın.
    • Kartopu yöntemi (Snowball method): En küçük borca öncelik vererek ona ekstra ödeme yapın.

  4. Ek gelir aratma ve gider kısıtlama

    • Gereksiz tüm abonelikleri ve zorunlu olmayan harcamaları derhal kesin.
    • Ek bir iş bulmak veya sahip olduğunuz eşyaları satarak ek nakit yaratma.

  5. Uzun vadeli finansal disiplin

    • Acil durum fonu oluşturma: Borçlarınızı öderken dahi, en az 3-6 aylık zorunlu yaşam giderinizi karşılayacak miktarda bir parayı biriktirmeyi hedefleyin.
    • Bütçe yapma ve takip: Her ay, gelirinizi ve harcamalarınızı takip edin.

Sonuç olarak, bireysel kredi­lerde yaşanan sorun kişisel değil makroekonomik sonuçlar yaratan ve ancak kolektif destekle çözülebilecek bir sorundur. Ancak işin özünde finansal okuryazarlık ve planlı harcama yetkinliğinin artırılması yatmaktadır.