Birleşmiş Milletler, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin (DKC) giderek derinleşen bir krizle karşı karşıya olduğu ve bu sürecin ülkenin fiili olarak parçalanmasına ve bölgesel bir çatışmaya dönüşebileceği uyarısında bulundu. BM Barış Operasyonlarından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Jean-Pierre Lacroix, bu değerlendirmeyi BM Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada dile getirdi.

Lacroix, Afrika ülkesindeki BM misyonu MONUSCO’nun görev süresinin yenilenmesi öncesinde yaptığı bilgilendirmede, özellikle Güney Kivu bölgesinde yaşanan son gelişmelere dikkat çekti.

Ruanda destekli isyancı ilerleyişi iddiası
BM yetkilisine göre, AFC/M23 adlı isyancı hareketin son haftalardaki saldırıları ve 9 Aralık’ta Uvira kentinin ele geçirilmesi, Ruanda ordusunun desteğiyle gerçekleşmiş olabilir. Bu gelişmelerin, bölgesel sonuçları öngörülemeyecek yeni bir çatışma ihtimalini yeniden gündeme getirdiği vurgulandı.

Lacroix, çatışmaların, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Ruanda arasında Washington’da imzalanan anlaşmalardan sadece günler sonra yeniden başlamasına dikkat çekerek, diplomatik ilerlemeler ile sahadaki gerçekler arasındaki derin uçuruma işaret etti.

“Ülkenin bütünlüğü tehdit altında”
BM Barış Operasyonları Şefi, AFC/M23’ün toprak kontrolünü genişletmesi, paralel yönetimler kurması ve devlet otoritesinin stratejik bölgelerde zayıflamasının, Kongo’nun egemenliği ve toprak bütünlüğünü doğrudan tehdit ettiğini söyledi. Ayrıca çatışmanın giderek bölgeselleştiğine, komşu ülkelerden silahlı aktörlerin doğrudan veya dolaylı biçimde sürece dahil olduğuna ve siviller ile savaşçıların sınır ötesi hareketliliğinin arttığına dikkat çekildi. Bu eğilimlerin birleşmesi halinde, krizin Kongo’nun doğusunu aşarak Büyük Göller bölgesinin tamamını etkileyebilecek bir patlamaya dönüşebileceği uyarısı yapıldı.

Diplomasi var, barış yok
Lacroix, son haftalara kadar bazı olumlu diplomatik sinyaller alındığını hatırlattı. Bunlar arasında:

  • 15 Kasım’da imzalanan Doha Çerçeve Anlaşması,
  • 14 Ekim tarihli ortak ateşkes izleme mekanizması,
  • Washington Anlaşmaları yer alıyor.
    Ancak çatışmaların yeniden başlamasının, bu girişimleri çökme noktasına getirdiği vurgulandı. Lacroix, ateşkes ihlallerinin sürmesi halinde diplomatik müzakerelerin tamamen başarısız olabileceğini ifade etti.

İnsani tablo alarm veriyor
BM’ye göre ülkedeki insani durum son derece vahim.

  • 5,35 milyon kişi ülke içinde yerinden edilmiş durumda.
  • 24 milyondan fazla insan ciddi gıda güvensizliğiyle karşı karşıya.
    Çatışmaların sürmesi, Goma ve Kavumu havaalanlarının kapalı kalması ve insani yardıma erişimin giderek zorlaşması krizi daha da derinleştiriyor. Lacroix, 2025 yılı için hazırlanan insani yardım planının yalnızca yüzde 22’sinin finanse edildiğini, bu açığın “yıkıcı” sonuçlar doğurduğunu söyledi.

İnsan hakları ihlalleri sürüyor
BM raporlarına göre;

  • Cinsel şiddet,
  • Keyfi infazlar,
  • Kaçırmalar,
  • Zorla yerinden etmeler
    hem silahlı grupların kontrolündeki bölgelerde hem de bazı devlet aktörleri tarafından gerçekleştirilmeye devam ediyor. M23’ün kontrol ettiği alanlarda ise MONUSCO’nun erişiminin kısıtlanması, ihlallerin tam olarak izlenmesini engelliyor.

MONUSCO baskı altında
BM Barış Misyonu MONUSCO, küresel mali krizlere rağmen Ituri ve Kuzey Kivu’da devriye faaliyetlerini, erken uyarı sistemlerini ve caydırıcı varlığını güçlendirmeye çalışıyor. Bu bölgelerde, MONUSCO’nun yaklaşık 100 bin sivil için fiili tek fiziksel koruma kaynağı olduğu belirtiliyor. Ancak M23’ün Goma’da uyguladığı yakıt, su ve elektrik kısıtlamaları, misyonun hareket kabiliyetini ciddi şekilde sınırlıyor. Havaalanının kapalı olması da insani uçuşları engelliyor.

Güvenlik Konseyi’ne acil çağrı
“An çok kritik” diyen Lacroix, BM Güvenlik Konseyi’ni net, birlik içinde ve kararlı biçimde harekete geçmeye çağırdı. Konseyin, ateşkese uyulmasını sağlamak, Kongo’nun egemenliğini korumak ve uluslararası insancıl hukukun uygulanmasını talep etmek için gerekli siyasi ve hukuki araçlara sahip olduğu vurgulandı. BM yetkilisi, diplomatik kazanımların sahada somut iyileşmelere dönüşmesi gerektiğini, ancak bu şekilde Kongo halkının güvenlik ve istikrar umudu görebileceğini söyledi. MONUSCO’nun ise Güvenlik Konseyi’nin desteğiyle, devam eden barış çabalarına tam katkı sunmaya hazır olduğu ifade edildi.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki çatışmalarda 400’den fazla sivil öldü.