Türkiye, tarihinin en ağır kuraklık dönemlerinden birini yaşarken; su kaynakları her geçen gün biraz daha azalıyor. Neredeyse tüm bölgelere yayılan susuzluk, sadece tarımsal üretimi değil, içme suyu güvenliği, enerji kapasitesi, gıda tedarik zinciri ve ekosistemleri de tehdit ediyor. Özellikle Akdeniz havzasında yağışlardaki sert düşüş tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Bölgede yağışlar, 2024 yaz mevsimi normallerine göre yüzde 44, son bir yıla göre ise yüzde 49 azalmış durumda. Bu tablo, Türkiye’nin su bütçesindeki açığın kendiliğinden kapanmayacağını, aksine her ay yeni kayıplarla daha da büyüdüğünü gösteriyor.

ÇUKUROVA DÖNEMEÇTE
Adana’da Seyhan Nehri’nin yatağının büyük ölçüde kuruması, Çukurova gibi ülkenin en verimli tarım merkezinde bile hayati su kaynaklarının kritik eşikte olduğunu ortaya koyuyor. Nehir debisinin dibe vurması; tarımsal sulamadan bölgedeki sanayi tesislerine, yeraltı su kaynaklarının beslenmesinden ekosisteme kadar tüm sistemi doğrudan etkiliyor. Seyhan’daki bu tablo, Türkiye’de derinleşen su krizinin en net ve çarpıcı uyarılarından biri olarak öne çıkıyor.

Eğirdir, artık fiziksel bir göl olmaktan çok, bölünmüş bir su çanağı görünümünde. Aynı bölgede Burdur Gölü zaten yıllardır küçülüyor ve bugün “adı kalan bir göl” olarak niteleniyor.

SANAYİ DURUR MU?
Marmara Bölgesi’ndeki tablo ise en az Akdeniz kadar ağır. Sakarya ve Kocaeli’nin su ihtiyacının önemli bölümünü karşılayan Sapanca Gölü’nde derinlik, kuraklık, aşırı su çekimi ve buharlaşma nedeniyle 61 metreden 25 metreye geriledi. Sadece bu dramatik düşüş bile gölün yaklaşık 300 milyon metreküp su kaybettiğini gösteriyor. Aynı bölgedeki Yuvacık Barajı’nda su seviyesi yüzde 4’e kadar düşünce, Sapanca’dan acil takviye yapılmaya başlandı. Bu tablo, Marmara’nın sanayi omurgasının ciddi bir su baskısı altında olduğunu ortaya koyuyor. Benzer şekilde Bursa’daki Nilüfer Gölü de neredeyse tamamen kurumuş durumda. İstanbul barajlarındaki doluluk oranlarının yüzde 20 sınırının altına inmesi ise, mega kentin su güvenliği açısından riskli eşiğe yaklaştığını gösteriyor.

GÖLLER KÜÇÜLÜYOR
İç Anadolu ve Göller Yöresi’nde kuraklık, artık iklimsel bir sorun olmanın ötesine geçip jeolojik bir dönüşüme yol açıyor. Türkiye’nin 4. büyük gölü olan Eğirdir Gölü, Buzul Çağı’ndan bu yana ilk kez ikiye bölündü. Bu yalnızca su çekilmesi anlamına gelmiyor; aynı zamanda göl tabanındaki biyolojik yapının, ekosistemin ve su rejiminin köklü biçimde bozulduğunu gösteriyor.

KARADENİZ'E BİLE YAĞMIYOR
Doğu Anadolu’da da manzara farklı değil. Van’daki Erek Dağı eteklerinde bulunan Antik Urartu Barajı tamamen kurudu. Kuraklık, “yağmurun hiç eksik olmaz” denilen Karadeniz’i bile vurdu. Kastamonu’daki Karaçomak Barajı’nda su seviyesi yüzde 10’un altına geriledi. Toplam 23 milyon metreküp kapasiteye sahip barajın havzasının önemli bölümü tamamen kurumuş durumda.

Seyhan Nehri'nden yansıyan son görüntü, kuraklığın özeti gibi...

ANDEZİT HENDEKLER ŞART
Uzmanlar ise; Türkiye genelindeki bu ağır tabloya rağmen, su yönetiminde doğru adımlar atılması durumunda kuraklığın etkilerinin azaltılabileceğini vurguluyorlar. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı eski müsteşarlarından Prof. Dr. Mustafa Öztürk, andezit adı verilen hendeklerin önemine değinirken, "Yöntem, çiftliklerde, tarlalarda, park ve bahçelerde suyun akış yönüne göre hendekler açmak; toprak erozyonunu önlemek, sel riskini azaltmak, yeraltı sularını beslemek ve toprağı düzenli nemli tutmak için hayati önem taşıyor. Bu uygulama, pestisit ve tortu gibi kirletici maddelerin doğal süzülmesini sağlıyor; aynı zamanda yavaş akan küçük su birikintileri oluşturarak çevrede mikro su döngüsünü yeniden kuruyor" dedi.

OTOYOL ÖRNEĞİ
Öztürk’ün, yağmur hasadının ne kadar etkili olabileceğini ise şu sözlerle anlattı: "30 mm’lik bir sağanakta, bir kilometre uzunluğunda ve 4 metre genişliğinde bir yoldan 96 bin litre su doğal olarak toplanabiliyor. TEM, E-5 gibi geniş karayollarında bu yöntemin uygulanması durumunda, yalnızca bir sağanakta yüzbinlerce litre suyun boşa akması önlenebilir. Hasat edilen su, yeraltı suyu rezervlerine aktarılabilir ve en önemlisi kentin su döngüsünü destekleyebilir."