Dünyaya bakışınızı değiştirecek altı harita

Kaynak, Dominio público

Fotoğraf altı yazısı, Amerika kıtasını "yanlamasına" gösteren, 1671 yılında Japonya'da yapılmış bir haritadan detay.

Haber bilgisi
Yazan, Ana Pais
Unvan, BBC Mundo

Newcastle Üniversitesi'nde sosyal coğrafya profesörü olan Alastair Bonnett, Dünyaya Bakışınızı Değiştirecek 40 Harita adlı kitabının girişinde "Bu 40 haritanın her biri sarsıcı" diye yazıyor. Her bir haritayı keşfettiğinde "duygusal bir şok" yaşadığını belirten Bonnett, "Bunlar, dünyayı algılayışımıza meydan okuyan haritalar. Kimi zaman bakış açımızı genişletiyor, kimi zaman ise tamamen yıkıyorlar" diye devam ediyor. Bonnett, coğrafya ile toplum arasındaki kesişimi inceleyen birçok çalışmanın yazarı ve kitapları Türkçe dahil 19 dile çevrildi. Bu son kitabında, antik haritalardan en ileri teknolojiyle oluşturulan haritalara kadar geniş bir yelpazeye yer veriyor. Kitaptaki haritalar, yalnızca gezegenimizi değil, uzayı da kapsıyor. Bonnett ile kitabındaki çeşitliliği ve zenginliği yansıtan altı haritayı konuştuk.

  1. Çin'in keşfi: Sahte ama anlamlı bir harita
    2001 yılında bir amatör tarihçi, Şanghay'daki bir antika dükkanında insanlık tarihini değiştirme ihtimaline sahip bir keşif yaptı. Bulduğu şey 1418 yılına ait bir dünya haritasıydı. Bu harita, Amerika'yı da içeriyordu ve Kristof Kolomb'un kıtaya ulaşmasından 70 yıl önce çizilmişti. Haritayı yapan kişi Antarktika da dahil sadece tüm kıtaları şaşırtıcı bir doğrulukla çizmekle kalmamış, aynı zamanda çeşitli açıklamalar da eklemişti. Örneğin, Afrika hakkında "Buradaki insanların derisi siyah cila gibidir" yazarken, Güney Amerika hakkında "İnsanlar kurban olarak kullanılır ve ateşe taparlar" ifadelerine yer verilmişti. 1418 Haritası'na dair haberler dünya çapında yankı uyandırdı. BBC Mundo'ya konuşan Bonnett, "Çinlilerin Amerika'yı Avrupalılardan önce keşfettiği fikri çok önemli" diyor. Üstelik bu keşif, efsanevi Çinli kâşif Zheng He liderliğindeki bir keşif heyeti tarafından gerçekleştirilmişti. Ancak bir sorun vardı: Harita tamamen sahteydi. Bonnett'e göre harita, o kadar ayrıntılı ki Çinlilerin dünya hakkında bu kadar çok bilgiye sahip olması için bir sürü üst üste yapılmış keşif seferlerinin kaydedilmiş olması gerekirdi. Kitabındaki tek sahte haritanın bu olduğunu belirten Bonnett, "Ama yine de ilginç, çünkü tarihin çeşitlendirilmesine yönelik büyük bir iştah olduğunu gösteriyor" diyor. Ona göre Çin, "dünyanın en olağanüstü haritacılık geleneğine sahip ülkesi" ve Zheng He'nin Güneydoğu Asya, Arap Yarımadası ve Afrika Boynuzu'ndaki keşifleri dünya üzerinde büyük bir etki bıraktı. "Bu haritayı, Çin'in gerçekten dünyayı keşfettiğini ve bunun üzerine konuşmamız gerektiğini göstermek için dahil ettim. Ancak bunun için uydurma hikâyelere ihtiyacımız yok. Çin'in haritacılık mirası zaten kendi başına yeterince etkileyici."

  2. Azteklerin 'büyülü' haritaları
    Moderne benzerliği olmayan iki Aztek haritasından bahsediyor Bonnett. Bu haritalar Codex Quetzalecatzin ve Codex Nuttall. Aztek sembollerinin yanı sıra İspanyolca ve Nahuatl dilinde Latin alfabesiyle yazılmış metinler de içeriyor. Harita, dönemin en güçlü Aztek ailelerinden biri olan Quetzalecatzin ya da benimsenen İspanyol ismiyle "de León" tarafından hazırlanmış. Haritanın amacı, günümüzde Puebla ve Oaxaca olarak bilinen bölgelerdeki belirli topraklar üzerinde atalarından kalma hakları olduğunu göstermekti. Bu harita yalnızca mekânı değil zamanı da gösteriyor. Bonnett, "Kitapta yer alan bu harita sadece yerli ya da sömürge dönemi haritası olduğu için değil, aynı zamanda melez bir toplumun doğuşunu göstermesi açısından da önemli."

  3. Japonya'nın egzotik dünya haritası
    1671 yılında Japonya'nın derin izolasyon döneminde çizilen bu harita, "ülkelerin farklı, insanların da farklı olduğunu" göstermeyi amaçlıyordu. Harita iki bölüme ayrılmış: Bir tarafta dünya haritası var, diğer tarafta ise her biri bir erkek ve bir kadından oluşan 40 çift resmedilmiş. Harita, dünyanın yönlerini alışılmışın dışında gösteriyor. Bonnett, "Bu da Japonya'yı aşağı yukarı merkeze yerleştiriyor" diyor. Ancak en dikkat çekici unsur, farklı ulus ve etnik kökenlerden çiftlerin betimlenme şekli. Bu harita, Japonya'nın dış dünyaya olan ilgisini de gözler önüne seriyor.

  4. Okyanus haritası: Dünyayı su merkezli görmek
    Bu harita, kitabın vadettiği gibi düşünme biçimimizi değiştirmede en etkili olanlardan biri. Dünyanın en az üçte ikisini kaplayan suyun önemini anlatan bu harita, alışılmış kara merkezli bir dünya haritası yerine, okyanusları merkeze alıyor ve kıtaları kenarlara itiyor. Bonnett, "Bu harita, okyanusun ne kadar büyük, geniş ve verimli bir alan olduğunu gösteriyor" diyor.

  5. Mexico City'nin gürültü haritası: Sessizliği savunan bir hareket
    Kitaptaki 40 harita arasında en çok konuşulanlardan biri, Meksika'nın başkenti Mexico City'nin trafik gürültüsünü gösteren harita. Bonnett, "Bu harita inanılmaz derecede etkili oldu" diyor. 2011 yılında, Meksika Özerk Metropolitan Üniversitesi Akustik Analiz ve Tasarım Laboratuvarı tarafından oluşturulan bu harita, çevresel akustik alanında bir dönüm noktası. Harita, gürültü hayatları mahvediyor, insanları hasta ediyor ve bundan kaçış yok. Bu harita "yeter artık" diyor.

  6. Laniakea Süperkümesi haritası: Evrendeki yerimizi görmek
    Kitabın sonunda, astrocoğrafya haritalarına geniş yer veriliyor. Laniakea, Hawaii dilinde "uçsuz bucaksız gökyüzü" ya da "ölçülemez" anlamına geliyor. Bu harita, galaksilerin hareket yollarını gösteriyor. Bonnett'e göre, "Bu harita, her şey hakkında düşünme şeklimizi değiştiriyor."

İlgili Konular
Teknoloji
Bilim

İlgili haberler
Avrupa’nın bilinen en eski üç boyutlu haritası ortaya çıktı
Nebra Gökyüzü Diski: Londra'da sergilenecek 'dünyanın en eski yıldız haritası'
Türkiye, AB’nin Ege ve Kıbrıs haritalarına neden tepki gösterdi?
Haritalar neden kuzeyi yukarıda gösterir?