Ege'de bir gladyatörler kenti: Stratonikeia

Stratonikeia, antik Karya'nın iç kesimlerindeki en önemli şehirlerden biriydi. Kente uzanan giriş kapısının açıldığı Lagina'daki Hekate Tapınağı.

"Beni, Droseros'u; Kader Tanrıçası'nın oyunlarıyla Akhilleus öldürdü. Bir zamanlar sahnelerde ben vardım; şimdi stadionlarda Akhilleus var." Üçüncü kategoriden gladyatör Droseros'un mezar taşında böyle yazıyor. Rotamız, bugün Muğla'nın Eskihisar Mahallesi'nde bulunan, Roma İmparatorluk döneminde gladyatörler yetiştiren Stratonikeia kenti… Diğer bir mezar taşında ise "Birinci Kategoriden Vitalis" yazıyor.

"Boks müsabakalarında cesur bir adam olan Vitalis burada yatıyor. Onu güçlü ve iyi bir boksör ve adına layık Polydeukes, arenada kendi elleriyle öldürdü." Gladyatör dövüşleri bundan 1850 yıl önce Stratonikeia'nın günlük yaşamının bir parçasıydı. Dışarıdan dövüşler için gladyatörler getiriliyor, ölenler veya emekli olanlarsa buraya gömülüyordu. Bazı gladyatörlerin 22'den fazla ödülü vardı.

Gladyatörler arasında Akhilleus, Droseros, Eumelos gibi isimler göze çarpıyor. Meşhur Kuzey Kapısı'nda yapılan dini törenlere katılmak, hamama gitmek ve şehrin kalbi olan agorada vakit geçirmek kentteki diğer aktivitelerdendi. Burada en az üç Roma hamamı ve ikiden fazla agora vardı.

Stratonikeia antik kenti ve Lagina kutsal alanı kazı başkanı Prof. Dr. Bilal Söğüt, "Kentin antik dönemi hakkında epey geniş bilgiye sahibiz. Buranın eski adlarını, yöneticilerini, doktorlarını, gladyatörlerini ve diğerini biliyoruz." diyor.

Tunç Çağı'ndan günümüze yaklaşık 5 bin yıllık kalıntılar bulunan Stratonikeia'da yaklaşık 3 bin 500 yıllık kalıntılar yerinde görülebiliyor. Söğüt, kentte dokuz ayrı dönemin kalıntılarını yerinde görme imkânı olduğunu anlatıyor. "Bazı yerlerde, iki ayağınızın bastığı noktada tarih farkı yaklaşık 2 bin 200 yıl olabiliyor" diyor.

Stratonikeia düzenli bir kent planına sahip. Kuzey şehir kapısı, bouleuterion yani meclis, kütüphane, Roma hamamı, latrina yani tuvalet, tiyatro, sütunlu caddeler ve çeşme anıtları görülebiliyor.

Söğüt, kentin en önemli yapılarından birisi olarak nitelediği dini törenler ile günlük kullanım için kullanılan Kuzey Şehir Kapısı'nı anlatıyor. Burada iki giriş kapısı ve arasında çeşme anıtı bulunuyor. Anadolu'da pek eşine rastlanmayan iki girişli kapılar çoğunlukla batıya özgü olarak biliniyor.

Mevcut kapı MS 140 yıllarındaki depremde yıkılmış, ardından Stratonikeia'lılar ve Roma İmparatoru Antoninus Pius'un desteği ile yeni giriş kapısı inşa edilmiş.

Lagina'daki kutsal alan Tanrıça Hekate'ye adanmıştı. Buradan yaklaşık 8,5 km'lik taş döşeli yol, batı girişine uzanıyordu.

Kazı Başkanı Söğüt, 105 metreye 267 metrelik ölçüleriyde Stratonikeia'daki gymnasionun, antik dönemin en büyüğü olduğunu belirtiyor: "Burada öğrenciler, fiziksel ve tarih ya da felsefe gibi fikri eğitimler alıyorlardı." Bu yapının bugün sadece kuzey kenarının bir bölümü kazılmış durumda.

Stratonikeia'daki 1977'de başlayan kazı çalışmaları yılın 12 ayı devam ediyor. Söğüt, şimdiye kadar ızgara planlı, düzenli bir kent planının varlığının kesinleştiğini anlatıyor. Gelen ziyaretçilerin kent içinde hangi dönemin eserlerini ve yapılarını görmek isterlerse onlara ait kalıntıları görebildiğini ekliyor.

"Antik kent içindeki evlerin restorasyonu, buranın kullanılmaya başlanması ve eskiden var olan şimdi kalmayan meslek gruplarını yaşatmak arzusundayız" diyor ve ekliyor: "Bugün, Menteşe Beyliği döneminden kalan Şaban Ağa Camii, Selçuk Hamamı, evler, dükkanlar, köy odası, fırın ile kahvehaneler restore edildi ve kullanımı başladı. Bakırcı dükkânı açıldı ve hizmet vermeye devam ediyor."