Hürmüz Boğazı’ndaki kriz küresel enerji güvenliğinin merkezinde yer alırken, ABD’nin İran’a yönelik “seçici abluka” stratejisi tartışılıyor. Uzmanlara göre amaç, tüm geçişleri durdurmak değil, İran’ın krizden ekonomik kazanç sağlamasını engellemek. Ancak bu plan ciddi operasyonel zorluklar ve yüksek askeri maliyet içeriyor. Sürecin en kritik belirleyicisi ise Çin’in nasıl bir tutum alacağı: diplomasi mi, yoksa “eskort diplomasisi” mi?

Küresel enerji hatlarında gerilim sürerken, gözler bir yandan Hürmüz Boğazı’na çevrilmiş durumda. Babülmendep’in önemi sık sık gündeme gelse de uzmanlara göre asıl belirleyici olan Hürmüz’deki krizin seyri.

Dr. Hayati Ünlü, bu denklemi şu sözlerle değerlendirdi: “Aslında Babülmendep önemli ama Hürmüz krizi çözülmeden ya da çözülmeye yaklaşmadan orası hani bir kriz olarak ortaya çıkabilir mi? Çok emin değilim. İki senaryo var. Biri ikili bir hani kriz ortaya çıkması bağlamında İran bu kartı kullanabilir ama şu an hani ABD'nin ortaya koyduğu politikalar bağlamında biraz zor görünüyor.”

ABD’NİN ABLUKA STRATEJİSİ VE HEDEFİ
ABD’nin bölgedeki hamleleri yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir stratejiye dayanıyor. Ünlü’ye göre Washington’un hedefi tüm geçişleri durdurmak değil, İran’ın krizden finansal kazanç sağlamasını engellemek: “Hürmüz zaten yeterince uluslararası sistemde bir baskı madde. Burada bence önemli olan nokta ABD'nin bu bahsettiği blokajda, ablukada başarılı olup olmayacağı meselesi. Burada tabii ki stratejik bir filtreleme mekanizmasından bahsediyor. Aslında bütün geçişlere, bütün gemilerin geçişlerine engellemeden ziyade İran'ın bu krizden finansal kazanç sağlama unsurlarının engellenmeye çalışması meselesi. Bu da önemli.”

OPERASYONEL ZORLUKLAR VE ASKERİ MALİYET
Böylesi bir ablukanın uygulanmasının ciddi askeri ve lojistik zorluklar içerdiğine dikkat çekiliyor: “Şimdi tabii burada operasyonel zorluklar da illaki olacaktır. Sonuçta bu gibi bir ablukayı başlatmak ya da ilan etmek kolay ama sürdürmek çok maliyetli bir askeri angajman. Şimdi bir taraftan Abraham Lincoln gemisinin orada olduğunu biliyoruz ama işte George Bush uçak gemisinin oraya gelişi denklemi belki değiştirebilir. İşte CENTCOM birliklerinin muhtemelen boğazın tam merkezinde değil, Umman Körfezi'nin daha güvenli sularında konuşlandırmak zorunda kalacak gibi ama burada mesela gemiye çıkma gibi operasyonlar görürsek ki bu bunu gerektirir aslında… İşte tankerleri durdurmak, kontrol altına almak bağlamında mesela sahil güvenlik birimlerine de burada ihtiyaç duyulur vesaire. Bütün bunlar krizi daha da tırmandıracaktır.”

ABD’NİN STRATEJİ DEĞİŞİKLİĞİ TARTIŞMASI
Ünlü, ABD’nin savaşın başından bu yana stratejik bir değişim arayışında olduğunu vurguladı: “Ama aslında burada temel mesele ABD'nin savaşın başından bu yana aslında stratejik bir değişikliğe gittiğini görmek lazım. Tabii başarılı olur mu olmaz mı ayrı bir tartışma konusu ama ABD'de şu an aklı başındaki güvenlik elitlerinin en çok tartıştığı konulardan biri o. Trump'ın ve ABD'nin mesajlarında da aslında çok iyi ifade edemeseler de bunu görüyoruz. Yani eleştiriler bugüne kadar Amerikan askeri davranışının bu savaş bağlamında piyasa tehditlerine karşı geri adım attığına yönelik ciddi eleştiriler var.”

“PİYASA TEHDİTLERİNE KARŞI GERİ ADIM” ELEŞTİRİSİ
ABD’nin bugüne kadarki yaklaşımına yönelik eleştiriler de dikkat çekiyor: “Şimdi sizin askeri davranışınız normalde sahanın ihtiyaç ve gerekliliklerine göre şekillenmesi gerekir. Ama siz piyasa tehditlerine karşı bırakın Rusya'yı, İran'a bile savaş içerisinde para kazandırdınız. Şimdi bu taktiğin değiştiğini aslında söylemeye çalışıyorlar. ‘Hürmüz önemli değil, bizim sorunumuz değil, piyasa tehditleri umurumuzda değil. Biz artık sahanın ihtiyaçlarına odaklanacağız’ şeklinde. Ama bu tabii başarılı olur mu olmaz mı ayrı bir tartışma konusu. Ciddi operasyonel zorluklar var.”

KRİTİK AKTÖR: ÇİN NE YAPACAK?
Krizin en belirleyici unsurlarından biri olarak ise Çin’in tavrı öne çıkıyor: “Ama buradaki bence yine odadaki fil Çin. Çin gerçekten nasıl bir davranış sergileyecek? Bence çok önemli. Çünkü Çin'in bir yandan hani biliyoruz ABD'nin İran bataklığında zayıflamasını istiyor ama diğer yandan da küresel enerji fiyatlarının artmasından doğrudan zarar gören bir aktör. Dolayısıyla bu maliyetlerin gittikçe sosyalleşmesi onu da zorda bırakıyor.”

“ESKORT DİPLOMASİSİ” SENARYOSU
Rusya’nın uyguladığı yöntemlerin Çin tarafından da benimsenip benimsenmeyeceği merak konusu: “Ama burada mesela Rusya örneğin çok önemli. Çin'le acaba bunu yaşayacağız mı? Yani eskort diplomasisi dediğimiz… Şimdi mesela en son hâlâ Rusya eskortları eşliğinde aslında petrol sevkiyatını yapmaya çalışıyor. Şimdi Çin de burada Amerika'yla bu kriz bağlamında kendi petrol alım tankerlerini koruma bağlamında bir eskort krizi yaşanacak mı? Bu hakikaten önemli bir dinamik, belirleyici olacaktır.”

ÖNÜMÜZDEKİ SÜREÇTE BELİRLEYİCİ DİNAMİK
Çin’in atacağı adımların krizin seyrini doğrudan etkileyeceği vurgulanıyor: “Çin burada nasıl bir yol takip edecek? Biraz daha diplomasiye mi ağırlık verecek yoksa ciddi ciddi Rusya gibi kendi tankerlerini Amerikan ablukasına karşı korumaya alacak mı? Bence şu an önümüzdeki süreçte en belirleyici olacak noktalardan biri bu.”