Enflasyon, Türkiye ekonomisinin hemen her döneminde gündemdeki konulardan biri oldu. Örneğin 1980 ve 1990'larda Türkiye'de ekonomi gündeminin en popüler söylemlerinden biri "enflasyon canavarı"ydı. İç siyasetteki çalkalanmalar ve dış piyasaların etkisiyle tüketici fiyatlarının durdurulamayan yükselişi karşısında alım gücündeki gerileme 'canavar' benzetmesini ortaya çıkarmıştı. Geçen 35 yılda fiyat istikrarının sağlandığı dönemler olsa da, enflasyon oranlarının 1980 ve 1990'ları hatırlattığı dönemler de yaşandı.

Türkiye İstatistik Kurumu'na (TÜİK) göre 2023'te yıllık enflasyon yüzde 64,77 oldu. Bu, Türkiye'de son 22 senenin en yüksek yıllık enflasyon oranıydı. Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise 2023 yılı enflasyonunu yüzde 127,21 olarak hesaplamıştı.

Peki Türkiye ekonomisinin en popüler kavramlarından biri olan enflasyon tam olarak ne anlama geliyor ve nasıl hesaplanıyor?

Enflasyon: 'Fiyatlar genel düzeyindeki yüzdelik artış'
Boğaziçi Üniversitesi'nde Ekonomi Profesörü Ceyhun Elgin, enflasyonu "fiyatlar genel düzeyindeki yüzdelik artış" olarak tanımlıyor. TÜİK'e göre fiyatlar genel düzeyi, piyasada alınan ve satılan mal ve hizmetlerin belirli bir ay ya da yıl gibi belirli bir dönemdeki ortalama fiyatları anlamına geliyor. Yani enflasyonun, örneğin yüzde 10 olarak açıklanması, tüketiciye yansıyan hemen hemen tüm fiyatların bir önceki ay gibi baz alınan döneme göre ortalama yüzde 10 arttığı anlamına geliyor.

Enflasyona ne sebep olur?
Enflasyona sebep olan süreçler aslında karmaşık olabilir. Ancak temelde arz ve talep olmak üzere iki yönde gerçekleştiğine dair ekonomistler arasında yaygın bir görüş var.
Cambridge Üniversitesi Ekonomi Bölümü'nden Doç. Dr. Özge Öner, "Piyasadaki toplam para miktarı artarken, bu parayla erişilebilecek mal ve hizmet arzı aynı kalır ya da daralırsa, fiyatlar genel seviyesi yükselir" diyor. Doç. Dr. Öner, bu süreci tetikleyebilen faktörleri, "merkez bankalarının uyguladığı genişlemeci para politikaları, arz yönlü darboğazlar, üretim maliyetlerindeki artışlar ya da ani talep sıçramaları" olarak sıralıyor.

TÜİK'in enflasyon hesaplama yöntemi
Türkiye'de enflasyon Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) artış oranıyla hesaplanıyor. Prof. Dr. Ceyhun Elgin, TÜFE'nin "tipik bir tüketicinin kullandığı mal ve hizmetlerin oluşturduğu sepetteki fiyat değişimlerinin zaman içindeki ortalama artış oranını" gösterdiğini söylüyor. TÜFE hesaplaması Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılıyor. Prof. Dr. Elgin, bunun için 81 il merkezi ve 72 ilçe merkezindeki 23 bin satış noktasından aylık yüz binlerce fiyat toplandığını anlatıyor. Bu nedenle enflasyon sepeti 447 mal ve hizmeti içeriyor.

ENAG nedir, enflasyonu nasıl hesaplıyor?
Akademisyenlerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) yaklaşık dokuz yıldır her ay, kendi hesapladığı enflasyon oranını açıklıyor. ENAG yetkilileri enflasyonu hesaplarken fiyat verilerini günlük olarak ve web siteleri üzerinden topladıklarını söylüyor.