Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları, 23 Temmuz 1919'da emperyalist güçlerin Osmanlı topraklarını paylaşmaya çalıştığı dönemde, Erzurum Kongresi ile Milli Mücadele'nin pusulasını oluşturdu ve bağımsızlığın yolunu açtı. Doğu vilayetlerinden Erzurum, Sivas, Van, Bitlis, Diyarbakır ve Elazığ'a yönelik Ermeni tehlikesi ve kurulmak istenen Ermenistan'a tepki ile Trabzon, Rize, Gümüşhane, Ordu, Giresun'da Rum Pontus iddialarına karşı tedbir için toplanan Erzurum Kongresi, bölgesel bir kongre olmasına rağmen bütün yurdu ilgilendiren nitelik taşıyor.

Erzurum Kongresi, hiçbir baskı ve yönlendirme olmadan, milletin hür iradesiyle aldığı milli bir kararın hayata geçirilmesiyle Türk milletinin var olduğu ve var olmaya devam edeceğinin en önemli göstergesi oldu. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" Türk milletinin var olma mücadelesindeki ilk refleksini ve kararlılığını gösterdiği tarihi kongrede alınan bu karar ile Milli Mücadele yolunda büyük bir aşama kaydedildi.

Erzurum Kongresi'nin kapanışındaki konuşmasında, "Tarih, bu kongremizi şüphesiz ender ve büyük bir eser olarak kaydedecektir." diyen Gazi Mustafa Kemal, 103 yıl önce Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atıldığı kongrenin önemine dikkatleri çekti. Kongrede alınan kararlar arasında, vatanın bütünlüğü, milli istiklalin sağlanması ve saltanatın korunması için Kuvayı Milliye'nin amil kılınması gerektiği vurgulandı.

Bu kongrede alınan kararlar, Milli Mücadele'nin yol haritasının oluşturulmasında büyük önem taşımaktadır. Prof. Dr. Murat Küçükuğurlu, bu kongrenin Milli Mücadele'nin dönüm noktalarından biri olduğunu belirterek, "Milli Mücadele'de halkın iradesi ilk defa bölgesel anlamda ortaya konmuştur." dedi. Ayrıca, Erzurum Kongresi'nin ulusal bir kongre olduğu ve Milli Mücadele'nin lideri Mustafa Kemal Paşa'nın burada tescil edildiği belirtildi. Temsil Heyeti'nin kurulması ve alınan kararların uygulanması da bu kongrenin önemini artırmıştır.

Sonuç olarak, Erzurum Kongresi, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin temel taşlarından biri olarak tarihe geçmiştir.