Evde kullandığımız temizlik ürünleri ne kadar güvenli?

İnsanlar yaklaşık beş bin yıldır kimyasal maddelerle temizlik yapıyor. Antik Roma dönemindeki temizlikçiler, kumaşları temizlemek için idrarın kullanılabileceğini keşfetmişti. Neyse ki o zamandan beri çok yol kat ettik.

Daha yakın zamana baktığımızda, Covid-19 pandemisi günlük hijyen alışkanlıklarımızı değiştirdi ve birçok insan evlerindeki patojenlere (hastalığa neden olan her türlü organizma ve madde) karşı daha bilinçli hale geldi. Finlandiya'da yapılan bir çalışmaya göre, pandemi sırasında temizlik ürünlerinin kullanımında önemli bir artış yaşandı. Bilim insanları, bu dönemde insanların yüzde 70 daha sık temizlik yaptığını ve kullandıkları temizlik ürünlerinin miktarının yüzde 75 oranında arttığını belirledi.

Ev temizlik ürünleri, özellikle antibakteriyel spreyler, tuvaletler, mutfak yüzeyleri ve evimizin diğer alanlarını zararlı bakterilerden arındırmayı vadediyor. Ancak, bilimsel çalışmalar bu ürünlerin daha fazla zararlı kimyevi atıklara ve partiküllere maruz kalmamıza neden olabileceğini gösteriyor. Peki temizlik yapmanın riskleri neler ve kullandığımız ürünlerden endişelenmeli miyiz?

Fransa Ulusal Sağlık ve Tıbbi Araştırma Enstitüsü'nde (INSERM) araştırmacı olan Emilie Pacheco Da Silva'ya göre, ev temizlik ürünlerini kullanmak astım için "değiştirilebilir risk faktörleri" arasında. Bu, davranışlarımızı değiştirerek hastalığın gelişme riskini azaltabileceğimiz anlamına geliyor. 2024 yılında yapılan bir araştırmada, bilim insanları 77 çalışmayı inceledi ve ev temizlik ürünlerinin solunum üzerinde zararlı etkileri olabileceği sonucuna vardı. Özellikle sprey formundaki temizlik ürünlerinin sıvılar ve ıslak mendillere göre daha fazla zarar verdiği öne sürüldü.

Araştırmalara göre, düzenli olarak temizlik spreyi kullanmak astım gelişme riskini artırıyor, mevcut astımı tetikliyor ve astım semptomlarının kontrolünü zorlaştırabiliyor. Ayrıca çocuklarda hırıltılı solunum riskini artırabiliyor. Özellikle haftada dört-yedi kez sprey kullanmanın, genç yetişkinlerde astım riskini artırdığı belirlendi. Bilim insanları, temizlik ürünlerinin kullanımı sırasında ortaya çıkan uçucu organik bileşiklerin (VOC'ler) burun, boğaz ve kulak tahrişine neden olabileceğini söylüyor.

York Üniversitesi'nden Nicola Carslaw'a göre, bazı kimyasallar diğerlerine göre daha büyük bir risk oluşturuyor. Bunlar arasında klor, amonyak, hidroklorik asit, kloramin ve sodyum hidroksit bulunuyor. Bu kimyasallar aşındırıcı ve reaktif tahriş ediciler olup, solunduğunda hücresel seviyede dokuya zarar verebiliyor.

Son yıllarda, sentetik kimyasallar içermeyen ve çevreye daha duyarlı olduğu iddia edilen "doğal" temizlik ürünlerine olan talep arttı. 2024 yılında yapılan bir inceleme, yalnızca biyolojik olarak parçalanabilen bileşenler içeren "yeşil" ürünlerin geleneksel temizlik ürünlerinden daha az zararlı göründüğünü ortaya koydu. Ancak araştırmacılar, bu ürünlerin solunum sağlığı üzerindeki etkilerini daha fazla incelemek gerektiğini söylüyor.

Amerikan Akciğer Derneği, temizlik sırasında ortamın iyi havalandırılmasını ve tahriş edici içeriklerden kaçınılmasını tavsiye ediyor. Sonuç olarak, ev temizliği kesinlikle temizlik yapmamaktan daha güvenli. Ancak araştırmalar, "yeşil" veya "doğal" ürünlerin de bazı riskler taşıyabileceğini gösteriyor.