Yeni keşif, bilim insanlarına bu tuhaf yıldız kalıntılarının evrendeki en parlak patlamaların bazılarını nasıl beslediğini en net şekilde gösterirken aynı zamanda Einstein’ın genel görelilik kuramına uygun olarak uzay-zaman dokusunu bükebildiklerini ortaya koyuyor.

Birisi ölürken diğeri doğuyor
Büyük bir yıldız yaşamının sonuna geldiğinde çekirdeği kendi kütleçekimi altında çöker. Yıldızın dış katmanları süpernova olarak patlarken merkezdeki madde ultra yoğun bir kalıntıya dönüşür. Bu kalıntının sadece bir çay kaşığı, milyarlarca ton ağırlığında olabilir. Nadiren, bu kalıntı son derece hızlı dönen ve Dünya’nın manyetik alanından trilyonlarca kat güçlü bir manyetik alana sahip bir yapıda doğar. Bilim insanları bu nesnelere magnetar adını veriyor.

Joseph R. Farah liderliğindeki ekip tarafından Nature dergisinde yayımlanan çalışmada SN 2024afav adlı süper parlak bir süpernova 200 gün boyunca gözlemlendi. Aralık 2024’te keşfedilen ve yaklaşık bir milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan bu patlama, Güneş’in yaklaşık 25 katı kütleye sahip bir yıldızın son anlarıydı. Ancak bu olay normal bir süpernovadan en az on kat daha parlak olarak kaydedildi.

Tipik bir süpernovanın ışığı, zirveye ulaştıktan sonra yavaşça söner. Ancak SN 2024afav’da ışık zirveden sonra titreyerek küçük parlaklık dalgalanmaları oluşturdu. Araştırmacılar, bunun bazı parçacıkların uzaya kaçmak yerine magnetarın etrafında dönen bir gaz diski oluşturmasından kaynaklandığını düşünüyor.

Uzay-zamanın bükülmesi
Işımdaki bu tuhaf salınımlar, parçacıkların dönme ekseninin eğik olduğunu gösterdi. Einstein’ın genel görelilik kuramına göre bu durum dönen devasa bir cismin uzay-zaman dokusunu kendisiyle birlikte sürüklemesinden kaynaklanıyor. Bulgular, magnetarın patlamadan geriye kalan maddenin içinde dönerek enerji yaydığını doğruluyor.

Berkeley’den astronomi profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Alex Filippenko, “Bu, süper parlak bir süpernova çekirdeğinin çökmesi sonucu bir manyetarın oluştuğuna dair kesin bir kanıttır” dedi. Filippenko, Einstein’ın görelilik kuramının etkisinin açıkça görülebilmesinin heyecan verici olduğunu ve bunu bir süpernovada ilk kez gözlemlemenin özellikle değerli olduğunu belirtti.

Magnetarlar her süper parlak süpernova için tek açıklama olmasa da, evrenin bazı en parlak patlamalarının enerji kaynağı olarak rol oynayabileceği artık netleşmiş oldu. Bu durum, astronomi ve genel görelilik açısından büyük bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.