ABD Başkanı Donald Trump'ın bugün yeni gümrük vergileri açıklaması bekleniyor. Trump bu seferki vergilerin tüm ülkeleri etkileyebileceğini ima etmişti. Trump bu yıl en büyük ticaret ortakları Meksika, Kanada ve Çin başta olmak üzere çok sayıda ülkeye yeni gümrük vergileri getirmişti. Trump bu adımların ithal ürünleri pahalılaştırarak yerli üretimi artıracağını savunuyor. Fakat bu, tüketicilerin ödemesi gereken faturaların da artması anlamına geliyor.

Gümrük vergileri nedir ve nasıl uygulanır?

Gümrük vergileri diğer ülkelerden ithal edilen ürünlere uygulanır. Örneğin 100 dolarlık bir ürüne yüzde 25 gümrük vergisi uygulanıyorsa, o ürünü ithal eden şirket devlete 25 dolar vergi öder. Şirketler bu maliyeti genellikle fiyatına ekleyerek tüketicilere yansıtır.

Trump neden gümrük vergisi getiriyor?

Gümrük vergileri Trump'ın ekonomik vizyonunun kritik bir parçası. "Gümrük" kelimesinin en sevdiği kelime olduğunu söylüyor. Bu vergiler sayesinde ABD'li tüketicilerin daha fazla yerli üretim ürün satın alacağını, böylece ülke ekonomisinin büyüyeceğini ve vergi gelirlerinin de artacağını savunuyor. Bu politikasının ekonomik küçülmeye yol açabileceği eleştirilerineyse karşı çıkıyor. Öte yandan Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ekonomik küçülmeye yol açsa bile gümrük vergilerinin buna değeceğini söylemişti.

ABD'de fiyatlar artar mı?

Ekonomistler, şirketlerin gümrük vergilerini tüketicilere yansıtması nedeniyle ürün fiyatlarının artmasını bekliyor. Biradan viskiye, avokadodan benzine kadar her şey bundan etkilenebilir. Trump'ın ilk sıradaki hedefiyse ithal arabalar. ABD geçen yıl 240 milyar dolarlık araba ithal etmiş, bunlar ülkedeki satışların yaklaşık yarısını oluşturmuştu. Bugünden itibaren ithal araçlara yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacak. Araç parçaları da muhtemelen Mayıs'tan itibaren aynı vergiden etkilenecek. Trump'ın Kanada ve Meksika'ya getirdiği gümrük vergileri araç fiyatlarını zaten artırmıştı.

Trump'ın gümrük vergileri Türkiye'yi nasıl etkileyebilir?

Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2024 Aralık ayında ABD, 1,5 milyar dolar ile Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ikinci ülke oldu. TÜİK verilerine göre Aralık ayında Türkiye'nin ihracatının %6,4'ü ABD'ye yapıldı. Bazı uzmanlar bu vergilerin kur baskısı oluşturabileceğini ve Türkiye'nin faaliyet gösterdiği pazarlardaki dengeleri değiştirebileceğini söylüyor. Uluslararası danışmanlık şirketi Teneo'nun eş başkanı ve jeopolitik risk danışmanı Wolfango Piccoli, ABD ithalatçılarının, pahalanan Çin mallarına alternatif arayacağını, bu durumun da Türkiye için alan açabileceğini söylüyor. "Türkiye rekabet avantajı olan giyim, araba parçaları ve ev eşyaları gibi sektörlerde pazar payı kazanabilir. Ancak bu olası kazanım muhtemelen küçük olacaktır."

Diğer ülkeler ABD'ye nasıl yanıt verdi?

Trump'ın gümrük vergisi uyguladığı ülkeler de karşılık olarak ABD'den ithal edilen ürünlere yönelik gümrük vergilerini artırdı. Çin bazı ABD tarım ürünlerine yüzde 10-15 arası vergi getirdi. ABD'nin havacılık, savunma ve teknoloji şirketlerini etkileyen adımlar da attı. AB 1 Nisan'dan itibaren, ABD'den 26 milyar euroluk ithalatı etkileyecek yeni gümrük vergilerini uygulamaya koydu. Bunlar 13 Nisan itibarıyla tamamen hayata geçmiş olacak. Kanada ABD'den ithal edilen çelik, alüminyum ve bir dizi başka ürüne yüzde 25 gümrük vergisi getirdi. Bütün bunlar küresel ticaret savaşı endişelerine yol açtı, altının değer kazanmasına ve ABD borsasının düşmesine yol açtı.