Hayallere dalmak ne zaman bir rahatsızlığa dönüşür?

ABD'de yaşayan psikiyatrist ve araştırmacı Colin Ross ile konuştuğumda, ona çok canlı ve sürükleyici hayaller kurduğumu, kendimi ağlatabildiğimi veya kahkaha attırabildiğimi anlattım. Ayrıca, istediğim zaman bu hayallere dalıp çıkabildiğimi ve bunlardan keyif aldığımı da söyledi. "Yeteneğimden" etkilendiğini ve oyunculuğu düşünmemi önerdi. Peki ya bu içsel sinema halinden çıkamıyorsanız? Bu durum uyumsuz hayal kurma rahatsızlığı olarak tanımlanıyor. Bu kişiler, genellikle uyanık oldukları saatlerin yarısından fazlasını, zihinlerinde anlatılar ve karakterlerle ayrıntılı ve karmaşık fanteziler yaratarak geçiriyorlar.

Ross, aşırı durumlarda insanların günde 12 saate kadar hayal kurabileceğini söylüyor. Yarattıkları hikayelerin olay örgüsü on yıllarca sürebiliyor. Kulağa ilham verici gelebilir ancak bu insanlar iç dünyalarına o kadar dalmış durumdalar ki bu durum günlük yaşamlarında büyük aksamalara ve ciddi sorunlara yol açabiliyor. Bu, göründüğü kadar nadir bir durum değil. Ross, "Yetişkin nüfusunun yaklaşık % 2 ila 4'ünde görülüyor" diyor.

Hayal kurmak doğası gereği kötü değil. Tam tersine, oldukça faydalıdır. Hayal kurmak, neredeyse herkesin yaptığı normal bir zihinsel aktivite olarak kabul ediliyor. Araştırmacılar anketler aracılığıyla, uyanıkken zihinsel aktivitemizin %30-50'sinin o anda yaptığımız şeyle ilgili olmayan düşüncelerle geçtiğini tahmin ediyorlar. Ancak uyumsuz hayal kurma sizi "tamamen içine çeken" bir hale gelebilir. Sıkıntıya neden olur ve iş tamamlama yeteneğinizi engeller ama zorlayıcı niteliği nedeniyle yapmaya devam edersiniz.

Uyumsuz hayal kurma bozukluğu yaşayanlar, hayallerinden nihayet kurtulduklarında, fantezilerini anlamsız ve zaman kaybı olarak algılama eğiliminde. Ancak bağımlılık yapıcı doğası, döngünün devam etmesi anlamına geliyor ve bu kırılması zor bir döngü.

Kyla Borcherds'in deneyimini ele alalım. Dört yaşından itibaren kafasında "başka dünyalar" yarattığını anlatıyor. Bu durum, yeni bir okula başlaması sonrası bazı çocukların aksanıyla alay etmesiyle daha da yoğunlaştı. Hayaller "güvenli alanı" haline geldi. Borcherds'in hayalleri, saatlerce devam bir saplantıya dönüştü. İsrail'deki Hayfa Üniversitesi'nden emekli klinik psikoloji profesörü Eli Somer, "Sorun, birey artık fanteziyi kontrol edemediğinde ve fantezi bireyi kontrol etmeye başladığında ortaya çıkıyor" diyor.

Uyumsuz hayal kurma, genellikle müzik dinlemek veya ileri geri yürümek gibi tekrarlayan fiziksel aktiviteler yoluyla mümkün kılınıyor ve sürdürülüyor. İnsanların yaklaşık % 80'i, hayal kurarken konsantrasyonlarını korumak için bilinçsiz fiziksel hareketler kullanıyor. Hayal kurmaya harcanan zaman nedeniyle, uyumsuz hayal kurma sorunu olanlar doğal olarak sosyal ortamlardan veya ilişkilerden uzaklaşıyor ve izole oluyorlar. Bu da utanç ve pişmanlık döngüsüne yol açıyor.

Uyumsuz hayal kurma, yaygınlığını artırıyor gibi görünen çeşitli risk faktörleriyle ilişkilendiriliyor. Örneğin, bazı çalışmalar uyumsuz hayal kurmayı ihmal, duygusal istismar ve bağlanma sorunları gibi çocukluk travmalarıyla ilişkilendirdi. Bu kişiler acı verici anıları ve duyguları önlemek için uyumsuz hayal kurmayı kullanıyor.

Uyumsuz hayal kurma vaka sayıları üzerine henüz büyük örneklem çalışmaları yok, ancak çok sayıda küçük örneklem çalışması mevcut. Somer, bunun da kanıta dayalı standart bir tedavinin oluşturulmasını engellediğini söylüyor. Ancak erken klinik kanıtlar cesaret verici.

Hedefli psikoterapi, kişinin hayatını olumsuz etkileyecek düzeyde hayal kurma sorununa yardımcı olabilir. Eğer hayal kurmalarınız sizi tüketiyorsa, terapiye başlamadan önce şu stratejileri denemenizi öneriyor: Hayal kurmayı ve ne sıklıkla gerçekleştiğini kaydedin; bu zamanı nasıl doldurabileceğinizi düşünün. Beyni eğitmek için farkındalık kullanın. Tetikleyicilerinizi bilin.

Fischera, uyumsuz hayal kurma alışkanlığından kurtulmanın zorlu bir yolculuk olabileceğini ancak üstesinden gelinebileceğini söylüyor. Borcherds'in de artık hayal kurmayla olumlu bir ilişkisi var. Hatta MD hastaları için haftalık 18 bin ziyaretçisi olan ve giderek daha fazla sayıda kişinin bu rahatsızlığa sahip olduğundan şüphelendiği bir Reddit topluluğunu yönetiyor. Borcherds MD ile mücadele eden herkese "Bu sonsuza dek sürmek zorunda değil" diyor. "Kafanızda hikayeler olması sorun değil. Bu hikayelere bağımlı olmak sorun."