Türkiye'nin Eskişehir'deki büyük rezerviyle adından söz ettiren nadir toprak elementlerinde Çin'in konumu tartışılıyor. Hem hammaddede hem de üretimde dünya devi olan Çin'in dünyadaki bütün nadir element piyasalarına müdahale ettiği belirtilirken ABD'de yayımlanan Wall Street Journal'da Tanzanya'da üretim tesisi kuran Avustralyalı bir şirketin başına gelenler anlatılıyor. Enerji uzmanı Hasan Selim Özertem, Çin müdahalesinin nasıl gerçekleştiğiyle ilgili bilgi veriyor.

Hasan Selim Özertem: "Çin hem arz piyasasını hem de hammaddeyi kontrol ediyor."

AYAKTA KALAMADI
Söz konusu habere göre Tanzanya’daki büyük bir nadir toprak elementi madeni, Batı’nın tüm çabalarına rağmen Çin’in kontrolüne geçti. Avustralyalı Peak Rare Earths şirketi, yıllardır madeni Çin’den bağımsız bir tedarik zincirine dönüştürmeye çalışıyordu. Ancak gerekli finansman sağlanamadı. Bu süreçte Çin, küresel piyasada fiyatları düşürerek rakip yatırımların ayakta kalmasını zorlaştırdı.

ÇİN DEVLETİ DESTEKLİ
Madenin başlıca yatırımcılarından biri olan Appian’ın hisselerini Çin devlet destekli şirket Shenghe Resources’a satmasıyla dengeler tamamen değişti. Peak, fiyat baskısı ve finansman sıkıntıları nedeniyle Shenghe ile üretim anlaşmaları yapmak zorunda kaldı. Shenghe, Peak’i tamamen satın aldı ve Tanzanya’daki stratejik maden, Batı için kaybedilmiş bir fırsata dönüşürken, Çin için küresel nadir topraklar hâkimiyetini daha da güçlendiren bir adım oldu.

HAMMADDE KONTROLÜ
Çin'in iki aşamalı bir strateji uyguladığını belirten Özertem, "Çin hem nadir elementlerin çıktığı madenleri satın alıyor hem de bu elementlerle üretilen ürünleri kontrol ediyor. İkinci stratejisi ise hammaddeyi kendi ülkesine alıp rafinaj sürecini etkiliyor." dedi.

OTOMOBİLDEN SAVUNMAYA
Çin'in dünya pazarının yüzde 80-90'ını yönettiğini belirten Özertem, "Çin, artık düşük teknoloji üreten bir ülke değil. Yüksek teknoloji üretiyor. Elektrikli araç pazarında, güneş panellerinde, savunma sanayii ürünlerinde önde görünüyor. Bu hafta çıkan rakamlara baktığımızda Çin'in bu alandaki ticaretinin 1 trilyon doların üzerine çıktığı görülüyor. Nadir elementler teknolojik ürünlerin birçokunda zorunlu olarak kullanılan önemli madenlerdir. Bunlar olmadan üretim yapılamıyor."

AVRUPA DİZE GELDİ
Bu durumun Çin'e büyük bir siyasi avantaj sağladığını belirten Özertem, "Hollanda otomobil üretimiyle ilgili bir çip tesisini millileştirince, Çin bu ülkeye nadir element satışını durdurdu. Avrupa otomobil piyasası sıkıntıya girdi. ABD, Çin'e yönelik tarifeleri artırınca, Çin oraya da nadir element satışını durdurdu. ABD dayanamayınca ortak nokta bulmak zorunda kaldı." dedi.