ABD ile İran, Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın açılması için verdiği sürenin dolmasına saatler kala iki haftalık bir ateşkes konusunda anlaşmaya vardı. Trump, aksi halde İran’ın sivil altyapısına yönelik saldırılar düzenleneceğini ve bunun “bir medeniyetin sonu” olabileceğini söylemişti.

Trump, ateşkesle birlikte İran’dan gelen 10 maddelik bir barış önerisi aldığını açıkladı. Bu öneri, iki ülke heyetlerinin İslamabad’da başlatması beklenen görüşmelerin temelini oluşturabilir.

İran’ın 10 maddelik talepleri
Tahran yönetimi, savaşın sona ermesi için şu şartların kabul edilmesini istiyor:

  • İran’a karşı saldırmazlık garantisi verilmesi
  • İran’a yönelik tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılması
  • Hürmüz Boğazı üzerinde İran kontrolünün tanınması
  • ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığını çekmesi
  • İran ve müttefiklerine yönelik saldırıların sona ermesi
  • Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması
  • Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın durdurulması
  • İran’a savaş tazminatı ödenmesi
  • Herhangi bir anlaşmanın BM Güvenlik Konseyi kararıyla bağlayıcı hale getirilmesi
  • (İran medyasına göre) Nükleer program kapsamında uranyum zenginleştirmenin kabul edilmesi

Hürmüz Boğazı konusu
İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri kontrolünü koruyor. Bu, ateşkesi kabul etmesinin temel şartlarından biriydi. İddialara göre İran ve Umman, boğazdan geçen gemilerden 2 milyon dolara kadar ücret alabilecek. ABD ise bölgede rol oynamaya devam edecek ve deniz trafiğini “iyileştirmeye yardımcı olacağını” açıkladı. Ancak detaylar net değil.

Belirsizlikler ve çelişkiler
Ateşkesin detayları konusunda taraflar arasında çelişkili açıklamalar var. İran bunu bir “zafer” olarak görürken, Trump sadece müzakere zemini olarak değerlendiriyor. Pakistan, anlaşmaya Lübnan’ın da dahil olduğunu savunurken, İsrail bunu reddediyor ve saldırılarını sürdürüyor.

ABD kabul eder mi?
Trump, İran’ın önerisini müzakere için uygun bulsa da bazı maddeler Washington için “kırmızı çizgi” niteliğinde. Özellikle tüm yaptırımların kaldırılması ve uranyum zenginleştirme talebinin kabul edilmesi düşük ihtimal olarak görülüyor. Uzmanlar, iki haftalık ateşkes süresinde kapsamlı bir anlaşmaya varılmasının zor olduğunu düşünüyor. Taraflar arasındaki görüş ayrılıkları uzun süredir devam ediyor ve geçmiş müzakerelerde de ciddi engeller oluşturmuştu.

Ateşkes nasıl sağlandı?
Pakistan’ın arabuluculuğu kritik rol oynadı. Çin’in de perde arkasında İran’ı müzakereye teşvik ettiği belirtiliyor. ABD tarafında ise iç siyasi baskılar etkili. Kamuoyunun savaşa karşı olması ve artan petrol fiyatlarının seçmen üzerindeki etkisi, yaklaşan ara seçimler öncesinde Trump için önemli bir risk oluşturuyor.

Ateşkes sonrası İran'daki iki adada patlama