Yeni uydu görüntüleri, İran'ın nükleer tesislerinden birinin yakınındaki yeraltı kompleksini güçlendirdiğini gösteriyor. ABD merkezli Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından analiz edilen fotoğraflar, Kolang Gaz La Dağı'nda (Kazma Dağı) tünel girişlerinin tahkim edildiğini ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu tesisin İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini veya önemli malzemeleri korumak için inşa edilmiş olabileceğine işaret ediyor. Ancak tesisin kesin amacı ve faal olup olmadığı belirsizliğini koruyor.

Bu görüntülerle eş zamanlı olarak, İranlı ve ABD'li yetkililer nükleer anlaşma için bir süreç yürütüyor. ABD Başkanı Donald Trump, dolaylı müzakereler devam ederken de İran'ı uzlaşmaya yanaşmaması halinde uyardı. Bölgedeki gerginlik yüksek. İran, nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu savunuyor ve nükleer silah geliştirme amacı gütmediğini iddia ediyor.

ABD, 2025 yazında, İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında, İran'daki üç yer altı nükleer tesisine saldırı düzenlemişti. Trump, bu saldırı emrini verdiği, Haziran 2025'te İran'ın nükleer silaha sahip olmasına yalnızca bir ay kaldığını da iddia etmişti. Donald Trump, saldırıların İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini 'yok ettiğini' savunduktan sonra İranlı yetkililerin 'yeni bir tesis kurmayı düşündüklerini' de söyledi.

Kazma Dağı, Haziran 2025'teki ABD ve İsrail hava saldırılarında hedef alınan yerlerden biri değildi. Ancak yaklaşık 2 kilometre kuzeyindeki Natanz nükleer tesisi vuruldu. 10 Şubat tarihli bir uydu görüntüsünde, Kazma Dağı giriş alanlarından birinin üzerinde yeni dökülmüş beton olduğu görülüyor. Hem ISIS hem de istihbarat analizi üzerine uzmanlaşan İngiltere merkezli Maiar'dan uzmanlar, bu tesiste beton dökümü için kullanılan bir pompa görüldüğüne dikkat çekiyor.

Bir diğer tünel girişinde, kaya ve toprak geri itilerek düzleştirilmiş. Yakınlarda ayrıca yeni bir betonarme yapı da bulunuyor. ISIS'teki uzmanlar, bu değişikliklerin tünel girişlerini güçlendirmek ve olası bir hava saldırısına karşı ek koruma sağlamak amacıyla yapıldığını belirtiyor. Kuruluş, ağır inşaat makineleri ve malzemelerinin varlığının, tesisin henüz faaliyete geçmeye hazır olmadığına işaret ettiğini de vurguluyor.

ISIS'in uydu görüntüleri değerlendirmesinde, 'Geçmişte İran bu inşaatı ileri bir santrifüj montaj tesisinin yeniden inşasıyla ilişkilendirmişti. Fakat tesisin boyutları ve yüksek dağın sağladığı koruma burada uranyum zenginleştirmek gibi ek hassas faaliyetlerin planlandığı kaygılarını artırıyor' denildi. Uydu görüntüleri ayrıca, son haftalarda yakındaki Natanz nükleer tesisinde ve 125 kilometre kuzeydeki İsfahan nükleer kompleksinde onarım çalışmaları ve savunmaya yönelik güçlendirme faaliyetlerinin olduğunu gösteriyor.

ISIS tarafından incelenen uydu görüntülerine göre, İsfahan'daki tünel kompleksinin tüm girişleri toprakla kapatılmış durumda. ISIS, tünel girişlerinin bu şekilde toprakla doldurulmasının, herhangi bir hava saldırısının etkisini 'azaltmaya' yardımcı olabileceğini belirtiyor. Ayrıca, içeride bulunabilecek yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmek veya imha etmek için yapılacak kara saldırılarına karşı savunmaya yarayacağını ifade ediyor.

İsfahan nükleer tesisinde de yeni bir çatı inşa edildi. Geçen yıl İsrail saldırısında hedef alınan binanın santrifüj üretiminde kullanıldığı düşünülüyor. Haziran ayında hem İsrail hem de ABD'nin hava saldırılarında hasar gören Natanz nükleer tesisinde yer üstüne de çalışmalar görülebiliyor. Aralık başı ile Ocak ayları arasında, zenginleştirme tesisindeki insansız hava araçlarından korunmak için yapılan hasarlı kafesin üzerine bir çatı inşa edildi. ISIS, 'çatının İran'ın aşağıda neler yaptığını gözlemlemeye çalışan herkesin görüşünü engellemek için eklendiği' değerlendirmesinde bulundu.

ABD'deki George Washington Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Programı Direktörü Prof. Sina Azodi, İran'ın 'saldırıların gerçekleşeceği varsayımıyla hareket ettiğini ve tesisleri olabildiğince korumaları gerektiğini' söylüyor. 'İran nükleer programı yok edilmedi. Açıkçası, programı yeniden inşa etmek için bilgiye, kapasiteye ve teknolojiye sahip olduğunuz sürece, her şeyi her zaman yeniden inşa edebilirsiniz.'

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) başkanı Rafael Grossi, BBC'ye açıklamasında, İran ve ABD arasında yeni bir nükleer anlaşmanın mümkün ve acilen gerekli olduğunu söyledi. Grossi, Münih Güvenlik Konferansı'nda yaptığı açıklamada 'Konuyla ilgili herkesle görüştükten sonra edindiğim izlenim, bir fırsat penceresine sahip olduğumuz yönünde fakat fırsat pencereleri oldukça ani ve sert bir şekilde kapanma eğilimindedir, bu nedenle anı yakalamamız gerektiğini düşünüyorum' dedi. Grossi ayrıca, İran'ın elindeki tahmini 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun ABD'nin geçen Haziran ayında sığınak delici bombalar attığı yeraltı tünellerinde ve odalarında kaldığına inandığını söyledi. Bu miktar teknik olarak silah yapımında kullanılacak seviyeye bir adım uzaklıkta.