İsrail, 13 Haziran Cuma günü İran'da, ülkenin nükleer tesislerini de hedef alan saldırılar gerçekleştirdi. İran medyasında yer alan haberlere göre Natanz ve Arak tesisleri de bu saldırıların hedefleri arasındaydı. Peki ülkede kaç tane nükleer tesis var ve bu tesislerde neler yapılıyor?

Natanz

Natanz, İran'ın en büyük uranyum zenginleştirme tesisi. Tahran'ın yaklaşık 250 kilometre güneyinde yer alıyor. Tesis iki bölümden oluşuyor: Yakıt Zenginleştirme Pilot Tesisi (PFEP) ve hava saldırılarına dayanacak şekilde yer altında inşa edilen Ana Yakıt Zenginleştirme Tesisi (FEP). İsrail'in olası bir hava saldırısının tesise ne kadar zarar verebileceği yıllardır tartışılıyor. Ticari ölçekte zenginleştirme için inşa edilen ana Natanz tesisi yaklaşık 50 bin santrifüj kapasitesine sahip. Burada kurulu durumda olan santrifüj sayısı ise 14 bin. Bunların 11 bini çalışır durumda ve uranyumu yüzde 5 saflığa kadar zenginleştirebiliyorlar. 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma kapsamında İran, uranyum zenginleştirmesini %3.67 ile sınırlandırmayı kabul etmişti. Ancak ABD'nin 2018'de, Başkan Donald Trump yönetiminde anlaşmadan çekilmesinin ardından İran daha yüksek seviyelerde uranyum zenginleştirmeye başladı ve sonunda %60'a ulaştı. Nükleer silahlar için uranyum zenginleştirme eşiği ise %90.

Fordo Yakıt Zenginleştirme Tesisi

Fordo, Tahran'ın yaklaşık 160 kilometre güneyinde, Kum yakınlarında yer alan, yüksek düzeyde korunan bir yeraltı uranyum zenginleştirme merkezidir. Bir dağın derinliklerindeki tesisin gizli inşası 2009 yılında ortaya çıkmış ve İran'ın nükleer emelleri konusunda uluslararası endişeleri artırmıştı. İran, nükleer anlaşmayı imzalayarak Fordo'yu bir araştırma tesisine dönüştürmeyi ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini 15 yıl boyunca askıya almayı kabul etmişti. Ancak ABD'nin anlaşmadan çekilmesinin ardından İran tesisteki uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yeniden başladı. Kasım 2022'de İran, Fordo tesisindeki uranyum zenginleştirme seviyesini %60'a yükseltti.

Arak

Eskiden Arak Ağır Su Reaktörü olarak bilinen Hantap reaktörü, Merkezi eyaletindeki Hantap şehri yakınlarında bulunan bir İran nükleer tesisidir. Bir araştırma reaktörü olarak tasarlanan tesis, nükleer silah yapımında kullanılabilecek plütonyum üretme potansiyeline sahip olduğu için İran'ın nükleer programı konusunda endişe kaynağı olmaktadır. Nükleer anlaşma kapsamında İran reaktörün inşasını durdurdu, çekirdeğini çıkardı ve kullanılamaz hale getirmek için betonla doldurdu. İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na reaktörü 2026 yılına kadar faaliyete geçirmeyi planladığını bildirdi.

İsfahan

İsfahan tesisi, İran'ın uranyumu reaktör yakıtı ve zenginleştirme için gerekli formlara dönüştürmeye odaklanan nükleer programının bir parçasıdır. İsfahan işleme tesisi, Natanz ve Fordo'da zenginleştirme için gerekli olan uranyum hekzaflorür (UF6) gazını üretmektedir.

Buşehr

Buşehr Nükleer Enerji Santrali İran'ın tek nükleer enerji santrali olup Buşehr'in güneyinde, Basra Körfezi kıyısında yer alıyor. İnşaat 1975 yılında Almanya'nın desteğiyle başlamış ve uzun bir gecikmeden sonra Rusya tarafından tamamlanmıştır. Tesis 2011 yılında faaliyete geçti ve Rusya tarafından tedarik edilen uranyumu kullanıyor.