İspanya'nın güneybatısındaki Rota deniz üssünde İspanyol ve ABD'li askerlerin ortak kullandığı alanlar bulunuyor.

Toplamda 37 kilometrekarelik bir alanı kaplayan ve oldukça stratejik noktalar olan iki askeri üs ABD ile İspanya arasında bir anlaşmazlığın kaynağı haline geldi. Bunlar, İber Yarımadası'nın güneyinde yer alan Morón de la Frontera ve Rota askeri üsleri. Amerika Birleşik Devletleri, 70 yıldan uzun süredir yerleşik olduğu bu üsleri, bugüne dek farklı askeri amaçlar için kullandı.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez hükümetinin bu üslerin İran harekatında kullanılmasına izin vermemesi Washington ile kriz başlattı. ABD Başkanı Donald Trump buna karşılık olarak İspanya ile tüm ticareti askıya alacağını duyurdu. Sanchez ise hükümetinin tutumunun "savaşa hayır" olduğunu net bir şekilde ifade etti. İspanya hükümeti, ABD'nin bu iki üssü İran'a yönelik operasyonlarında kullanmasına izin vermemesine gerekçe olarak, bu tür bir askeri harekâtın iki ülke arasındaki işbirliğini düzenleyen anlaşmanın kapsamına girmemesini gösterdi.

Bu gelişmenin ardından pazartesi günü ABD'nin KC-135 Stratotanker tipi yaklaşık on adet havada yakıt ikmal uçağını Morón ve Rota üslerinden Avrupa'daki diğer askeri tesislere taşıdığı öğrenildi. KC-135 uçakları uzun menzilli hava operasyonlarının sürdürülebilmesi açısından kritik öneme sahip. Görevleri, savaş uçaklarına ve bombardıman uçaklarına uçuş sırasında yakıt ikmali yapmak.

Rota deniz üssü, İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinde yer alan Cádiz şehrinin aynı adlı kasabasında bulunuyor. Tesisler modern olsa da kökenleri 19. yüzyıla kadar uzanıyor. Günümüzde ise İspanya Donanması'nın en büyük altyapısına ev sahipliği yapıyor.

Yaklaşık 2 bin 300 hektarlık bir alana yayılan üste toplam uzunluğu 2,4 kilometreyi aşan üç iskele bulunuyor. Ayrıca geniş bir askeri havaalanı da yer alıyor. Tüm bu alanlar hem İspanyol hem de ABD donanmaları tarafından ortak kullanılıyor. Askerlerin ve ailelerinin üs dışına çıkmadan yaşayabilmeleri için gerekli hemen her şey mevcut. Hatta bir dönem Avrupa kıtasının ilk açık hava sineması da burada kurulmuştu.

Morón de la Frontera hava üssü ise Sevilla'nın yaklaşık 60 kilometre uzağındaki Arahal bölgesi sınırlarında yer alıyor ve Rota'ya yaklaşık 130 kilometre mesafede. Üs, 1941 yılında, Franco diktatörlüğünün ilk yıllarında inşa edildi. Morón üssünün yer aldığı bölge yılda yaklaşık 300 gün güneş görüyor.

Elcano Kraliyet Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Felix Arteaga, bu üslerin "çok geniş alanlara sahip olduğunu ve askerlerin hayatını kolaylaştıracak, kendilerini evlerinde gibi hissetmelerini sağlayacak her şeye sahip olduklarını" söylüyor. Sabit personel ve geçici olarak bulunan askerler birlikte düşünüldüğünde Rota'da 2 bin ile 3 bin kişi, Morón'da ise 5 binden fazla kişi bulunuyor.

Arteaga, geçmişte Irak, Afganistan ve Doğu Avrupa'daki operasyonlar sırasında bu üslerin daha da önemli hale geldiğine işaret ediyor: "Bugün bu tür operasyonlar daha az. Ancak İsrail'le ilgili ya da Ortadoğu'da bir gelişme olduğunda bu rota neredeyse zorunlu hale geliyor. Burası ideal bir ara durak. Tam doğru noktada bulunuyor. Aksi takdirde çok büyük bir dolambaçlı yol izlemek zorunda kalırlar."

ABD'nin Akdeniz'de İtalya, Yunanistan ve Türkiye'de de başka üsleri bulunuyor. Ancak çeşitli nedenlerle bunlar aynı avantajlara sahip değil. Örneğin İtalya'daki üslerden biri zaten aşırı yoğun kullanılıyor. İber Yarımadası'nda fakat İngiliz yönetimindeki Cebelitarık ise sınırlı kapasiteye sahip. Arteaga'ya göre üslerin doğuya doğru kayması başka sorunları da beraberinde getiriyor: "Bir üs Rusya'ya ne kadar yakınsa, belirli silah sistemleri ve ekipmanlar için uygulanan kısıtlamalar da o kadar artıyor."