İstanbul'un kuzeyinde bir 'Yenişehir'

Tepelerin üstünde dozerler aralıksız çalışıyor. Devasa vinçler dönüyor, kamyonlar hafriyat taşıyor. Her yerde iş makinalarının sesi var. Yükselen binalarda işçilerin kimisi sıva yapıyor, kimisi duvar örüyor. İnşaat kamyonları yer yer ortalığı toza boğuyor.

İstanbul Havalimanı'nın yakınındayız. Üzerimizden sürekli uçaklar geçiyor.
Burası Arnavutköy ilçesine bağlı Sazlıbosna ve Hacımaşlı mahalleleri. İnşaatlar Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na (TOKİ) ait. Yükselen binalar, bir adıyla Avrupa Yakası bir diğer adıyla Yenişehir rezerv yapı alanının imara açılan bölümlerinde devam eden inşaatların yalnızca bir bölümü.

Aşağıda Kanal İstanbul projesinin güzergahındaki Sazlıdere Barajı var. Konuştuğumuz Arnavutköy sakinleri rezerv alanının adına gönderme yaparak burada bir "yeni şehir" kurulduğunu söylüyor.

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) arasında, buradaki yapılanmanın yasal mevzuata uygunluğu açısından tartışmalar sürerken bölgedeki inşaatlar son hız devam ediyor. İBB ve çeşitli meslek odaları bu projeye, bölgenin su havzası olması başta olmak üzere çeşitli gerekçelerle karşı çıkıyor. Eleştirenler, bölgedeki inşaatların Kanal İstanbul projesiyle bağlantılı ve rant odaklı olduğunu savunuyor. Bakanlık ise TOKİ inşaatlarının bir sosyal konut projesi olduğunu vurguluyor, Kanal İstanbul ile ilgisi olmadığını, tüm yasal aşamaların uygulandığını söylüyor.

Arnavutköy, Karadeniz'in kıyısında, İstanbul'un en genç ilçelerinden biri. Burası, şehrin sosyo-ekonomik gelişmişlik tablosunda genelde en alt sıralarda yer alıyor. Fakat ilçenin kaderi, 2018'de açılan İstanbul Havalimanı ile farklı bir yöne evrilmiş görünüyor.

Son dönemde Arnavutköy dev bir şantiyeye dönüşmüş durumda. Bu yoğunluğun arkasında büyük bir yapılaşma hedefi var. Yenişehir Rezerv Yapı Alanı önemli oranda bu bölgeyi de kapsıyor. Projenin detayları çok bilinmiyor ancak toplam yedi etaptan oluştuğu aktarılıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, şu ana kadar üç etaba dair planlarını açıkladı. Bu planlar yaklaşık 135 milyon metrekarelik bir alana yayılıyor. Arnavutköy'de 12, Başakşehir'de ise üç mahalleyi içine alıyor.

Sahadaki faaliyetleri görmek için önce Sazlıbosna Mahallesi'ne gidiyoruz. 1995'te, büyük ölçüde yağmur sularıyla beslenen Sazlıdere Barajı burada inşa edildi. Baraj yıllar boyunca, İstanbul'un içme suyu kaynaklarından biri olarak işlev gördü. Sazlıbosna muhtarı Teke, çevredeki inşaatları göstererek "İleride buraya Sazlıbosna demeyeceğiz, Yenişehir diyeceğiz" diyor.

Yirmi dört bin konuta başlandı. Kaba inşaatları bitmek üzere. Köyümüzün tam karşısında bin beş yüz dönümlük arazinin de ihaleleri yapıldı. Yolları yapılıyor. En kısa sürede inşaatları başlayacak. Sazlıbosna, Yenişehir'in merkezi olacak.

İnşaat projelerine yönelik sert eleştiriler var. Hatta İBB ve çeşitli meslek odaları, bu bölgedeki imar planı değişikliklerini ve bazı projeleri yargıya taşıdı. Eleştirilerin odağında bu bölgenin bir su havzası olduğu, bu nedenle projelerin hem çevresel açıdan riskli, hem de hukuken tartışmalı olduğu görüşü var. İstanbul Üniversitesi'nden Doç. Dr. Pelin Pınar Giritlioğlu, "bu projelerin kentin yaşam kaynaklarını yok ettiğini, İstanbul'un kırılganlığını artırdığını" savunuyor.

Giritlioğlu, bu projelerin İstanbul'un nüfusunu artıracağını, bunun birçok sorunu derinleştireceğini düşünüyor. İnşaatı devam eden binaların yıkılması gerektiği görüşünde. İBB'ye ait bir raporda, bölgedeki projelerin en az iki milyonluk yeni bir nüfus artışına yol açacağı öne sürülüyor.

İSKİ ile bakanlık arasında neden yaklaşım farkı var? Mayıs ayında İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi'nin (İSKİ) inşaatı devam eden konutlara su vermeyi reddettiği ortaya çıktı. İSKİ'den yapılan açıklamada ise "TOKİ Sazlıdere Konutları projesinin Yenişehir rezerv yapı alanının bir bölümünde yer aldığı, bu alanın ise Sazlıdere İçmesuyu Havzası'nın koruma alanları içinde bulunduğu" belirtildi.

İSKİ Genel Müdür Yardımcısı Bülent Solmaz, konuyla ilgili dava süreçlerinin devam ettiğini vurguluyor:"Yürütmeyi durdurma kararı verilmediği için TOKİ de buna dayanarak inşaata devam ediyor. "Su mu, konut mu?" çelişkisinin olamayacağını söylüyor: "Neden olmaz? Çünkü barajın yerini değiştiremezsiniz. Sazlıdere barajını alıp başka bir yere taşıyalım diyemezsiniz. Ama konutu buraya değil de şuraya yapabilirsiniz."