Jet lag nedir, nasıl önlenebilir? Diplomatlar önerilerini paylaşıyor

Kaynak, Getty Images

Haber bilgisi
Yazan, Nermin Pınar Erdoğan
Unvan, Bildirdiği yer Londra

Riyad'da Körfez İşbirliği Konseyi, Budapeşte'de Türk Devletleri Teşkilatı toplantısı, Brüksel'de Avrupa Birliği, Kahire'de D8 zirvesi… Hemen her gün haberlerde dünya liderlerini ve onlarla seyahat eden diplomatik heyetleri önemli uluslararası toplantılarda görüyoruz, belki de milyonlarca insanın hayatını etkileyebilecek kararlara imza atmalarına tanık oluyoruz. Peki hiç merak ettiniz mi? Üst düzey diplomatlar, bazen haftalar süren uzun yolculuklardan etkileniyorlar mı? Yoğun tempo yüzünden kararlarına gölge düşebiliyor mu? 1992 yılında ABD Başkanı George H.W. Bush Japonya ziyaretindeki yemekli davette birden rahatsızlanmış, ardından hem kendi hem de Japon Başbakanı Kiichi Miyazawa'nın üzerine kusmuştu.

Bush, 12 günü kapsayan Asya turu sırasında 41 bin kilometre yol yapmış, iki ülke arasındaki saat farkının yedi saati aştığı uçuşlarda bulunmuştu.

Jet lag nedir?
Jet lag, uzun mesafeli yolculuklarda, eğer iki ülke arasında saat farkı varsa vücudun varılan güzergahtaki zamana uyum sağlayamaması nedeniyle yaşanan rahatsızlık olarak tanımlanıyor. Vücudumuzun uyku-uyanıklık döngüsü "sirkadyen ritim" olarak da adlandırılıyor ve ritmi bulunduğumuz yerin gün ve gece döngüsüne uyumlu değilse rahatsızlık yaşanabiliyor. Özellikle yolculuk yapılan iki ülke arasındaki saat farkı dört saatten fazlaysa jet lag etkisi daha fazla olabiliyor. Bu kişilerde uykusuzluk, yorgunluk, sindirim rahatsızlıkları, zihinsel ve fiziksel görevleri yerine getirmede güçlük, duygu durum bozuklukları, sinirlilik, konsantrasyon zayıflığı ve baş ağrısı gibi belirtiler görülebiliyor.

Bilimsel araştırmalar sirkadyen ritimdeki bozukluğun bilişsel yeteneklerde bozulmaya da neden olduğunu ortaya koyuyor. Portekiz Minho Üniversitesi'nden Dr. Joana Dernandes Coutinho ve arkadaşları 2015'te yürüttükleri bilimsel araştırmada jet lagin beyni nasıl etkilediğini inceledi. Araştırma, jet lag yaşayan katılımcıların beyinlerinde dikkat ve duygusal tepkileri düzenleme gibi işlevleri kontrol eden bölgelerin etkilendiğini ortaya koydu.

Jet lag ve farklı zaman dilimlerine uyum
Diplomatlar jet lag yaşıyor mu? Diplomatlar için bilişsel özellikler de çok önemli. Peki bu etkileri hissediyorlar mı? ABD'li diplomat James Jeffrey özellikle Amerikalı diplomatlar için jet lag'in çok önemli bir sorun olduğunu düşünüyor. Kritik toplantıların genellikle denizaşırı ülkelerde olduğunu söyleyen Jeffrey, bazen 18 saate varan yolculuk yapılması gerektiğini, gidilen güzergahlarla genellikle çok saat farkı olduğunu, bunun da jet lag etkisini arttırdığını belirtiyor.

Bir Amerikan diplomatın genellikle gece boyunca yolculuk yaparak gideceği yere sabah vardığını, hiç vakit kaybetmeden toplantı ve brifinglere katılması beklendiğini, bunun üzerine akşamları da önemli yemek ve resepsiyonlara katıldıklarını anlatan Jeffrey'e göre "bu durum yorgunluk ve baskıyı arttırıyor".

Uzun yolculukların uçaklardaki mikropların yanı sıra kanda pıhtı oluşması gibi ciddi sağlık problemlerine yol açabileceğini belirten Jeffrey, yetkili diplomatların bazen dinlenmek ve iyileşebilmek için önemli toplantıları iptal etmek zorunda kalabildiklerini belirtiyor. Jeffrey'e göre diplomatlar karar anlarında "en iyi hallerinde olmayabilir".

Karar alma üzerindeki etkisi
Deneyimli diplomat Selim Yenel ise jet lag'in çok büyük sorun yaratmadığını ancak arka arkaya yapılan yolculukların daha çok etkili olduğunu belirtiyor. Yenel, diplomatik toplantıların öneminden kaynaklanan heyecan ve görev bilincinin jet lag'den daha ağır bastığını da sözlerine ekliyor. Deneyimli diplomat Büyükelçi Hasan Göğüş ise jet lag'in etkisinin eskiye nazaran daha az olduğunu bunun sebebinin de heyetlerin büyük bölümünün özel uçaklarla seyahat etmesi olduğunu söylüyor.

Jet lag ile baş etme yöntemleri
Peki diplomatların jet lagle başetmek için kendi özel yöntemleri var mı? Jeffrey, jet lagin ve yolculukların yarattığı problemlerin "açık çözümü olmadığını" düşünüyor. Büyükelçi Hasan Göğüş, gidilecek güzergahın saatine adapte olmaya çalışmanın jet lagin etkisini azalttığını düşünüyor. Yenel ise mümkünse toplantılara bir gün önceden gitmenin faydalı olduğunu düşünüyor. Araştırmalar, vücudun doğal hormonlarından melatonin takviyelerinin jet lagin etkisini aza indirmekte etkili olduğunu belirtiyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi'ne (CDS) göre, jet lag'in etkilerini azaltmak için, kişinin seyahat edeceği yere uygun şekilde ışık alabileceği bir zamanda varması önemli. CDS kılavuzuna göre seyahattan birkaç gün önce uyku saatlerini varış noktasındaki uyku saatlerine yakın olacak şekilde değiştirmeye çalışmak da bir yöntem olabilir. Bunun yanında yemekleri de yine varış noktasındaki saatlere göre ayarlamak etkili olabilir. Uçuştan sonraysa varılan yerde ışığa maruz kalmak faydalı. CDS'ye göre gün içinde uzun uykulardan da kaçınılması gerek ancak kısa şekerlemeler uyanıklığı arttırabilir.