Kanada'nın Alberta eyaletinde, yemyeşil bir ormanın eteklerinde, devasa bir toplu mezar gizleniyor. Binlerce dinozor burada yatıyor; hepsi, tek bir felaket anında ansızın ölmüş. Şimdi bir grup paleontolog, 72 milyon yıllık bu bilmecenin çözülmesine yardımcı olmak için "Ölüm Nehri" diye anılan Pipestone Deresi'ne gitti. Amaçları ise dinozorların neden öldüklerini bulmak.

Yanıt arayışı, kaya tabakalarının balyozla kırılmasıyla başlıyor. Profesör Emily Bamforth'un liderliğinde yapılan kazıda, kalın kaya tabakasını kırmak için kaba kuvvet gerekiyor. Bamforth bu tabakayı "paleo altın" olarak tanımlıyor.

Toprak ve toz dikkatle temizlendikçe, fosilleşmiş kemikler birer birer ortaya çıkıyor. Bu kemiklerin tamamı Pachyrhinosaurus adlı bir türe ait. Yaklaşık 72 milyon yıl önce, Geç Kretase döneminde yaşamış Pachyrhinosaurus'lar, Triceratops'un akrabalarıydı. Beş metre uzunluğunda, iki ton ağırlığında, dört ayak üzerinde yürüyen bu hayvanların büyük kafaları; belirgin bir kemik frizi ve üç boynuzla bezeliydi. En dikkat çekici özellikleri ise burunlarının üzerindeki kemikli çıkıntıydı.

Kazı sezonu henüz başlasa da, burada iş yoğun. Ekibin çalıştığı küçük toprak alanındaki fosiller inanılmaz derecede sıkışık; her bir metrekarede 300 kadar kemik olabileceğini tahmin ediyorlar. Şimdiye kadar bir tenis kortu büyüklüğünde alan kazılmış, ancak kemik yatağı tepenin içine doğru bir kilometre kadar uzanıyor.

Prof. Bamforth, "Yoğunluk gerçekten büyüleyici. Bunun, Kuzey Amerika'daki en büyük kemik yataklarından biri olduğuna inanıyoruz. Burada binlerce Pachyrhinosaurus'umuz var."

Bilim insanları, bu dinozorların büyük bir sürü halinde her yıl güneye gidip kışı geçirdikten sonra yazın kuzeye döndüklerine inanıyor. O dönem çok daha sıcak olan bu bölge, zengin bitki örtüsü sayesinde otçullar için ideal bir yaşam alanı sunuyordu.

Peki ama bu devasa sürü neden bir anda yok oldu? "Milyonlarca yıl önce, göç sırasında büyük bir sürü ani bir felaketle karşılaştı – bu felaket ya hepsini ya da büyük çoğunluğunu öldürdü," diyor Profesör Bamforth. Tüm veriler, bu olayın ani bir sel felaketi olduğunu gösteriyor.

Dinozorlar için bir felaket olan bu olay, bilim insanları için eşsiz bir fırsata dönüştü. Prof. Bamforth, "Buraya her gelişimizde kemik bulacağımızı biliyoruz. Ve her yıl yeni bir keşif yapıyoruz" diyor. "Bu yüzden tekrar tekrar geliyoruz. Çünkü hâlâ anlatacak çok şey var."

Araştırma ekibi, çözülmeyi bekleyen daha pek çok gizemin olduğunu biliyorlar. Bu tarih öncesi mezarlık, sadece yüzeyinin kazındığı bir bilmece.