Son günlerde bazı internet siteleri ve sosyal medya paylaşımlarında, yeşil pasaport sahiplerine Avrupa Birliği tarafından vize zorunluluğu getirileceği yönünde iddialar yer aldı. “Kötü haber” başlığıyla servis edilen bu içerikler, özellikle kamu görevlileri ve aileleri arasında belirsizlik yarattı. Mevcut resmi veriler ve AB kaynaklı açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde ise, bu iddiaların şu aşamada somut bir dayanağa sahip olmadığı görülüyor. Haber Global Web Özel'e Türkiye ile Avrupa arasındaki vize sorununun tarihiyle ilgili bilgi veren emekli diplomat Uluç Özülker'e göre ise AB ile Gümrük Birliği Anlaşması yenilenerek, bütün pasaport türlerinde vize sorunu aşılabilir.

Yeşil pasaporta vize zorunluluğu düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.

MUAFİYET DEVAM EDİYOR
Türkiye Cumhuriyeti hususi pasaportu olarak bilinen yeşil pasaport, uzun süredir Schengen bölgesine 90 güne kadar vizesiz seyahat imkânı sağlıyor. Bu uygulama, Türkiye ile Avrupa Birliği arasında yapılan ikili ve çok taraflı düzenlemelere dayanıyor. Halihazırda AB tarafından bu pasaport türüne yönelik alınmış bir vize zorunluluğu kararı bulunmuyor. Avrupa Birliği kurumları ve Türkiye’deki AB Delegasyonu tarafından yapılan açıklamalarda da yeşil ve gri pasaportların mevcut vize muafiyetinin devam ettiği açıkça belirtiliyor.

ETIAS'LA BAŞLADI
Tartışmaların merkezinde yer alan konulardan biri, Avrupa Birliği’nin hayata geçirmeye hazırlandığı ETIAS sistemi oldu. ETIAS, Schengen bölgesine vizesiz seyahat eden ülke vatandaşları için öngörülen bir elektronik seyahat yetkilendirme sistemi olarak tasarlandı. Ancak Türkiye, AB nezdinde vizesiz ülkeler arasında yer almadığı için, ETIAS’ın kapsamı Türk vatandaşlarını doğrudan ilgilendirmiyor.

GÖÇ KORKUSU
Öte yandan Avrupa Birliği’nin son yıllarda vize ve sınır politikalarında daha güvenlik odaklı bir yaklaşım benimsediği biliniyor. AB, vizesiz rejimlerin kötüye kullanılması, düzensiz göç ve güvenlik riskleri gibi gerekçelerle, vize muafiyetlerini askıya almayı mümkün kılan hukuki mekanizmaları güçlendirdi. Ancak bu genel politika çerçevesi, Türkiye’nin yeşil pasaportu için alınmış özel ve güncel bir karar anlamına gelmiyor.

SAYININ ARTMASI SORUN MU?
Uzmanlara göre, yeşil pasaportla ilgili haberlerin gündeme gelmesinde, Türkiye’de bu pasaport türünün kullanım alanının genişlemesi ve sahip sayısının artması da etkili oluyor. Buna rağmen, AB’nin tek taraflı ve kısa vadede doğrudan yeşil pasaporta vize zorunluluğu getirmesi düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor. Böyle bir adımın atılabilmesi için AB Konseyi, Komisyonu ve üye ülkeler arasında kapsamlı bir siyasi mutabakatın sağlanması gerekiyor.

ALMANYA'YA İŞÇİ GÖÇÜ
Özülker, Avrupa ile yaşanan vize krizinin temelinde 1970'li yıllardan bu yana Avrupa ülkelerine iltica edenlerin sayısındaki artışın olduğunu belirterek şunları söyledi: "1960'larda Türkiye'den Almanya'ya giden işçiler için aslında 5 yıllık süre sınırı vardı. 5 yılda bir işçiler rotasyonla değişecekti. Ancak zaman içinde Almanya'da Türk işçiler kalıcı hale geldi. Bundan sonra Avrupa gidiş-gelişlerle ilgili bazı kısıtlamalara gitti. Bu durum vize sorunlarının başlangıcı olarak oldu."

70'LERDE MÜLTECİ YIĞILMASI
1970'li yıllardan itibaren Türkiye'den Avrupa ülkelerine çok sayıda iltica olduğunu da belirten Özülker, "Bu ilticaların pek çoğu da siyasi değil ekonomik sebeplerden oldu. Bazıları kendilerini işkence mağduru gibi göstererek iltica hakkı kazandı. Ben Almanya'da diplomat olduğum dönemde, bir Türk vatandaşı benimle görüşmek istemişti. Ekonomik sebeplerle iltica etmiş. Türkiye hakkında bu tür bir şikayette bulunmuş. Ağlayarak pişman olduğunu anlatmıştı, geri dönmek için yardım istemişti. Bu tür olayların ardından yeşil pasaport uygulamasına geçildi."

ETIAS’ın kapsamı Türk vatandaşlarını doğrudan ilgilendirmiyor
Günümüzde Avrupa'da sınır kapılarında yeşil pasaporta da zaman zaman güçlük çıkarılabildiğini, Türk vatandaşlarının genelinin Schengen bölgesi ile sorunlar yaşadığını belirten Özülkler çözüm için Gümrük Birliği Anlaşması'nı işaret etti. 1999 yılında anlaşma imzalandığında kendisinin de AB'den Sorumlu Müsteşar olduğunu hatırlatan Özülker, "Türkiye'nin ticaretinin yüzde 55'i AB ile yapılıyor. Dolayısıyla bu anlaşmayı yenileyerek pasaport sorununa kesin bir çözüm getirmek gerekiyor" dedi.