Lepistes balığı (Lat: "poecilia reticulata") dünya üzerinde en çok satılan tropikal balığıdır ve akvaryum hobisindeki en popüler canlı doğuran balıklardan biridir. Ülkemizde de oldukça yaygın olan bu tür özellikle kolay bakımı, kolay üremesi ve oldukça farklı çeşitliliğe sahip olması nedeniyle çokça tercih edilir. Köken olarak Güney Amerika kökenli olsa da artık günümüzde dünyanın birçok yerindeki farklı habitata yayılmış durumdadır.

Lepistes Hakkında Genel Bilgiler
Oldukça barışçıl balıklar olmalarından, canlı doğurarak çok kısa sürede sayılarını kolayca artırabilmelerinden ve kolay bakım koşullarından dolayı çokça tercih edilen tatlı su balıklarındandır. Akvaryum hobisine başlayan birçok kişi bu hobiye lepistes balığıyla başlamaktadır.

Çokça üretildiğinden dolayı birçok farklı türü vardır bu da görsel açıdan her zevke hitap eden bir lepistes balığı bulunmasına katkı sağlar. Genellikle çok canlı renklere sahip olsalar da bu bir zorunluluk değildir ve uygun şartlar altında tamamen soluk ve belirsiz renklere de sahip türler olabilir.

Lepistes Özellikleri
Lepistes, canlı doğuran tatlı su balıkları arasında en yaygın bilinen türlerden biridir. Küçük boyutları, renkli görünümleri ve dayanıklı yapıları; bilimsel çalışmalar ve akvaryum hobisinde sıklıkla tercih edilmelerini sağlar.

  • Latince: Poecilia reticulata.
  • Köken: Güney Amerika (Barbados, Brezilya, Guyana, Jamaika, Trinidad ve Tobago, US Virgin Adaları ve Venezuela).
  • Tank: Tatlı su, bitkili tatlı su.
  • Kategori: Canlı doğuran.
  • Sıcaklık: 17°C - 28°C arası.
  • Sertlik: Yumuşak ile çok sert arası.
  • pH: 7.0 - 8.5.
  • Beslenme: Omnivor (etçil ve otçul).
  • Ömür: 2 yıla kadar.
  • Boy: 6 cm'e kadar.
  • Davranış: Barışçıl.
  • Zorluk: Çok kolay.

Lepistes İsminin Kökeni
İsmin kökeni 1866 yılında onu Trinidad'da bulan Robert John Lechmere Guppy'ye dayanmaktadır. Britanya Müzesine götürüldükten sonra bir ihtiyolog tarafından Girardinus guppii ismi verilmiştir. O zamandan bu yana, Lebistes reticulatus ismi dahil birçok isim değişikliği geçiren bu balık şu anda Poecilia reticulata olarak isimlendirilmektedir.

Lepistes Balıkları Nasıl Ürer?
Erkekler dişilere göre çok daha etkileyici bir görünüme sahiptir. Çok daha canlı renkleri ve desenleri bulunur. Dişilere göre daha ufaktır ama daha gösterişlidirler. Rekabet ortamından doğacak sorunları engellemek için 2 dişi başına 1 erkek şeklinde bulundurulmaları tavsiye edilir. 3 ay civarında cinsel olgunluğa ulaşırlar ve tek bir dişi birden fazla erkekle çiftleşebilir (poliandri). Genellikle 21-30 gün arasında doğururlar. Doğurduktan kısa süre sonra yeniden çiftleşebilirler. Üremeleri için en uygun sıcaklık 22°C ile 26°C arasındadır.

Pek bilinmese de dişiler erkeklerin spermlerini depolayabilen bir mekanizmaya sahiptir. Yeniden çiftleşmeden 8 aya kadar ardı ardına üreyebilir. Yani erkek lepistes balığı öldükten aylar sonra bile çocuğa sahip olabilir.

Bir lepistes balığı tek seferde 200 kadar yavru verebilir. Bu sayı genellikle 30-60 arasındadır. Ne yazık ki genelde doğan yavrularla aynı ortamda büyüdüklerinden dolayı, aynı genetik yapıya sahip lepistes balıkları birbiriyle çiftleşmekte bu nedenle genetik problemler yaşamaktadırlar. Bu da birçok hastalığa zemin hazırlayarak onları daha zayıf hale getirmektedir. Özellikle nitrit patlaması gibi durumlardan çabucak etkilenirler.

Evcil AlYeni doğan yavruları yeme alışkanlıkları bulunur. Bazı hobiciler bu durumu önlemeye çalışsa da doğal olarak böyle bir eğilime sahiptirler ve şartlar el verdiğinde kendi yavrularını yerler. Bunun gerçekleşmemesi için doğum yapmak üzere olan dişi genellikle ayrı bir ortama alınır. Bunu doğal bir şekilde gerçekleştirebilmek için yavruların saklanabileceği bitkili ortamlar veya su üzerine rafya serme gibi çözümler üretilmektedir. Böylece yavrular olgunluğa ulaşana kadar saklanabilirler.

Birçok akvarist, farklı görünümlerde lepistes balığı elde edebilmek için birbirleri arasında çiftleştirmektedirler. Bu nedenle dünya üzerinde çok farklı görünümlerde lepistes balığı görmek mümkündür. Bunlara örnek olarak full red lepistes, full black lepistes, fil kulak lepistes ve albino lepistesi verilebilir.

Lepistes Neyle Beslenir?
Omnivor (hem etçil hem otçul) canlılar olmalarından dolayı pek fazla seçici değillerdir. Her ne kadar birçok besin maddesini tüketseler de besin değeri düşük yemlerle beslememelidirler.

Özellikle su piresi veya artemia gibi besin değeri yüksek gıdalar ile beslendiklerinde çok daha sağlıklı olacaklardır. Akvaryum hobisine başlayan birçok kişi, balıklarını kötü beslediği için az ürediklerinden, çabuk hastalanıp öldüklerinden ve boyutlarının küçük kalmasından şikayet etmektedirler.

Farklı Lepistes Türleri
Genellikle yukarıda bahsettiğimiz full red veya full black gibi lepisteler ayrı bir tür olarak bahsedilse de bu doğru değildir. Türün adı Poecilia reticulata'dır ve sadece renk ve desen değişimi gibi özellikler bu durum değişmez. Lakin farklı lepistes türleri de bulunur. Örneğin endler lepistes olarak bilinen tür aslında Poecilia wingei'dir. Benzer bir şekilde bataklık lepistesi olarak bilinen ise Micropoecilia picta'dır.

Bir lepistes varyantını diğeriyle kıyaslayabilmek için birtakım belirgin karakteristik farkların olması gerekmektedir. Bu sınıflandırma aşağıdaki hususlara göre yapılır:

  • Renk: Yüzgeç rengi ve gövde rengi ayrı ayrı ele alınarak değerlendirilir çünkü her ikisi de farklı olabilir.
  • Desen: Kuyruk ve gövde desenleri temel alınır.
  • Yüzgeç tipi: Genellikle bu sınıflandırma esas alınır ve yüzgecin biçimine göre farklılıklar tanımlanır.

Kuyruk Tiplerine Göre Lepistes Varyantları
Farklı tipteki lepistesleri ifade etmek için kullanılması gereken tabir varyanttır. Sırf farklı renklerdeler diye farklı bir türü ifade etmezler ve çiftleştiklerinde de yeni bir tür oluşturmazlar. Sadece aynı türün farklı bir varyantı elde edilir.

Büyük Varyantlar
Bu grupta kuyruk yüzgeci geniş ve gösterişli yapıdadır:

  • Peçe kuyruk: Uzun ve aşağı doğru sarkan kuyruk yapısıdır.
  • Üçgen kuyruk: Geniş üçgen formundadır.
  • Pervane kuyruk: Yarım daire şeklindedir.
  • Bayrak kuyruk: Geniş ve nispeten köşelidir.

Kılıç Varyantlar
Kılıç varyantlarda kuyruk yüzgecinin uç kısmında sivri uzantılar vardır:

  • Çift kılıç: Kuyruğun üst ve alt lobları uzayarak kılıç benzeri görünüm oluşturur.
  • Üst kılıç: Üst lob uzundur.
  • Alt kılıç: Alt lob belirgin bir şekilde uzamıştır.
  • Yay kuyruk: Çift kılıç yapısına benzese de daha kavislidir.

Küçük Varyantlar
Kuyruk küçük ya da dar formdadır:

  • Kürek kuyruk: Simetrik ve orta derecede geniştir.
  • Mızrak kuyruk: Ortası sivri, mızrak ucuna benzeyen kuyruk formudur.
  • Yuvarlak kuyruk: Kısa ve yuvarlak kuyruk yapısıdır.
  • İğne kuyruk: Çok dar ve sivri uçludur.

Sonuç
Lepistes balığı, küçük boyutuna rağmen akvaryum hobisi ve bilimsel çalışmalarda kullanılır. Özellikle cinsel seçilim, adaptasyon, popülasyon genetiği ve istilacı tür ekolojisi gibi konularda yoğun şekilde incelenmiş olması, bu türün biyoloji literatüründeki yerini güçlendirmiştir.