Lozan Antlaşması 24 Temmuz 1923'te imzalandı. Modern tarihin en önemli hukuki metinleri arasında sayılan antlaşma, Türkiye Cumhuriyeti'nin de kurucu belgesi olarak kabul ediliyor. Zira Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin bugünkü sınırları büyük oranda çizilmiş oldu. İstanbul'daki Osmanlı yönetiminden bağımsız olarak Ankara'da kurulan hükümet de ilk kez uluslararası meşruiyet kazanmış oldu.

Lozan Antlaşması ile düzenleme getirilen konulardan bazıları şöyle:

  • Osmanlı İmparatorluğu zamanında Batılı devletlere verilen ekonomik imtiyazlar, yani kapitülasyonlar, tamamen kaldırıldı.
  • Azınlık haklarıyla ilgili düzenlemeler yapıldı. Buna göre, Türkiye'de yaşayan gayrimüslimler azınlık olarak tanımlandı. Ayrıca, Batı Trakya'daki Türk toplumuna da "azınlık" statüsü verildi.
  • Ege Denizi ve buradaki adaların aidiyeti ile ilgili düzenlemeler yapıldı. Türkiye, aralarında Midilli, Sakız ve Sisam'ın da olduğu bazı adaları Yunanistan'a veren 1913 tarihli antlaşmaları kabul etti ve 12 ada üzerindeki haklarından feragat etti. Bununla birlikte Bozcaada ve Gökçeada'nın kontrolü Türkiye'ye bırakıldı.

Hangi şartlarda imzalandı? Kurtuluş Savaşı'nın sonlarında Ankara hükümetinin Büyük Taarruz'dan zafer elde etmesinin ardından 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya Ankara'da bulunan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) hükümeti, İngiltere, Fransa ve İtalya imza koydu. Bu antlaşmanın ardından Ankara hükümeti, Ekim 1922'de toplanacak olan barış konferansına davet edildi.

İlk tur görüşmeler, Musul'un statüsü ve kapitülasyonların durumu gibi bazı konularda yaşanan tıkanıklığın aşılamaması nedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı. Şubat 1923'te ise ikinci tur görüşmeler başladı. Bu kez görüşmelerde sonuç sağlandı ve 24 Temmuz 1923 tarihinde antlaşma imzalandı. Antlaşmaya TBMM hükümetinin yanı sıra İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve ilerleyen yıllarda kurulacak olan Yugoslavya'nın temelini oluşturan Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı imza attı.

Tüm tarafların kendi iç onay süreçlerini tamamladığını bildirmesiyle birlikte antlaşma 6 Ağustos 1924'te yürürlüğe girdi.

Lozan'ın 2023 yılında geçersiz olacağı yönünde birtakım iddialar zaman zaman ortaya atılıyordu. Ancak Lozan, süresi olmayan, kalıcı uluslararası anlaşmalar arasında yer alıyor. Antlaşma, Türkiye için olduğu kadar Yunanistan için de önem taşıyor. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı'nın internet sitesinde yer alan "Yunanistan ile ilgili başlıca uluslararası antlaşmalar" listesinde yer alıyor.

Yunanistan için Lozan, sınırlar konusundaki mevcut statükonun korunmasının anahtarını elinde tutuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dönem dönem Lozan Antlaşması'nı eleştiriyor. Türkiye, Ege Denizi'nde karasularının genişliğinin 6 mil olduğunu savunurken, Yunanistan bunu 12 mile kadar çıkarma hakkını olduğunu öne sürüyor. Türkiye, Yunanistan'ın bu eylemle "Ege Denizi'ndeki çıkar dengelerini Türkiye'nin aleyhine orantısız bir şekilde değiştireceğini" ifade ediyor.