Mutfağınızdaki bulaşık süngeri, aslında bakteri yuvası. Yemek yediğimiz tabaklarımızı temizlemek için kullanıyoruz ama bulaşık süngerimiz aynı zamanda bakterilerin üremesi için de mükemmel bir ortam sağlıyor. Acaba bulaşık süngeri yerine fırça kullanmak daha mı iyi olurdu?

Pek çok bakteri türü işi çözmüş. Bazıları yer kabuğunun derinliklerinde kendine yer edinmiş, bazıları hidrotermal dehlizlerde çoğalıyor, hatta bazıları donmuş tundra topraklarına ev diyor. Ancak pek çok bakteriye nerede yaşamak istersiniz diye sorarsanız, bulaşık süngeri çoğu için listenin en üst sırasında olurdu. Evet, görünüşe bakılırsa tabaklarımızı ve bardaklarımızı temizlediğimiz süngerin ta kendisi mikrobiyom canlılarla dolu. Süngerler adeta bir bakteri cenneti gibi: sıcak, nemli ve mikrobiyomlar için besleyici yiyecek parçacıklarını içinde barındırıyor.

Bakteriler için mükemmel ortam

Almanya'da Furtwangen Üniversitesi'nde mikrobiyolojist olan Markus Egert, mutfaklarda kullanılan süngerlerdeki bakteriyel mikrobiyomlarla ilgili 2017 yılında veri yayınladı. Egert, süngerlerde 362 mikrop türü yaşadığını, bazı yerlerde bakteri yoğunluğunun her santimetrekarede 54 milyar ayrı mikroba kadar ulaşabildiğini buldu. "Bu çok büyük bir miktar. İnsan dışkısında bulabileceğiniz bakteri sayısına yakın" diyor Egert. Bunun en büyük sebebi süngerlerde çok fazla delik ve boşluk bulunması. Her bir delik, bir mikrop topluluğunun yerleşmesi için uygun ortam sağlıyor.

Sağlığa zararlı mı?

Süngerler kesinlikle bakteriler için çok güzel bir ortam. Ancak, bu haberden süngerlerin sağlığa zararlı olduğu sonucu da çıkmıyor. Bakteriler her yerde var: cildinizin üzerinde, toprakta, soluduğumuz havada. Bakterilerin hepsi zararlı değil. Aslında pek çoğunun çok önemli işlevleri bile var. Önemli soru şu: Süngerlerde bulunan bakteriler için endişelenmeye değer mi?

Egert, 2017 yılındaki çalışmasında en yaygın türlerin DNA dizilimini çıkardı. Her bakteri türünü kesin olarak tanımlamak mümkün olmasa da, bu çalışma sonucunda on yaygın türden beşinin, bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyona sebep olan bakterilere yakın olduğu saptandı. Süngerleri çok yüksek ısıda ve sabunlu suda yıkamak ya da mikrodalgada ısıtmak gibi özel temizlik yöntemleri bazı bakterileri ortadan kaldırsa da, bu yöntemler tam olarak işe yaramıyor. Hatta bazı dirençli türlerin daha da güçlenmesini sağlıyor.

Hangi sıklıkla değiştirmeliyiz?

Quinlan, hijyenik perspektifle bakıldığında süngerlerin haftada bir değiştirilmesi gerektiğini söylüyor. Ancak bu süreyi uzatmak da mümkün. "Süngerleri temizlemek için iki kolay yöntem var. Onları her gün bulaşık makinesine atabilir ya da üzerinden buhar çıktığını görene kadar bir dakikalığına mikrodalgaya koyabilirsiniz. Patojenlerin çoğunu öldürecektir".

Kesinlikle çalışmalar, süngerleri bulaşık makinesine veya mikrodalgaya koymanın, süngerlerdeki bakteri miktarını çamaşır suyunda bekletmekten çok daha etkili bir biçimde azaltabileceğini gösteriyor. Ancak Egbert'in çalışmasının da gösterdiği gibi bu, daha dirençli bazı bakteri türlerinin seçilmesine ve bu tür temizliğin zaman içinde etkinliğini kaybetmesine de sebep olabilir. Süngerleri kaynar suya ya da dezenfektana koymak da pek çok bakteriyi öldürebilir. Ancak bazıları yaşamaya devam edebilirler. Bu yöntemler Salmonella gibi potansiyel patojenleri azaltmakta da etkili.

Sonuç

Sonuç olarak, süngerinizin içinde büyüyen bakteriler çoğunlukla zararlı değil. Eğer Salmonella gibi zararlı bakteriler süngerlere bulaşırsa, süngerin yapısı bu patojenlerin büyümesi için ideal bir ortam yaratıyor.

Egert, "ben bulaşık süngeri kesinlikle kullanmıyorum" diyor. "Böyle bir aleti mutfak ortamında kullanmak bana hiç mantıklı gelmiyor". "Fırça çok daha iyi çünkü çok daha az bakteri barındırıyor ve çok daha kolay kuruyor. Ayrıca temizlemesi de daha kolay".