İttifak, Danimarka ve Grönland’ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini teyit eden kamuoyuna açık bir bildiri yayınlamadı ya da ABD başkanının, Danimarka krallığının bir parçası olan devasa Arktik adasına yönelik beyan ettiği emellerine yanıt vermedi.

Bu durum, birlik içinde bir cephe sunmaya ve transatlantik gerilimleri hafifletmeye çalışan Avrupalı üyelerin öfkesine yol açarken, AB'nin son dönemde Kopenhag etrafında toplanma çabalarıyla tam bir tezat oluşturdu.

Trump ile sıcak bir ilişkisi olan ittifakın genel sekreteri Mark Rutte, üyeliğini etkileyen böylesine kritik bir güvenlik meselesinde alışılmadık bir şekilde ortalıkta görünmedi. Paris ve diğer başkentlerden gelen, Grönland'da NATO faaliyetlerinin artırılması yönündeki öneriler henüz kabul edilmedi.

Avrupalı yetkililer, ABD'nin askeri ittifaktaki merkezi rolünün yanıt seçeneklerini sınırladığını kabul etseler de, birçoğu bu sessizliğin Trump'ın müttefiklerle olan ilişkilerinde cezasız kalma hissini artırma ve Avrupa'nın Washington'a olan güvenlik bağımlılığını suistimal etme riski taşıdığını söyledi.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, "Açıkça hepsi NATO müttefiki olan uluslardan bahsettiğimiz için, NATO bu konuda üzerindeki baskıyı azaltmak veya hafifletmek amacıyla ciddi bir tartışma başlatmalıdır. Bu tartışma NATO'yu dahil etmesi gereken bir tartışmadır," dedi.

Trump, bölgede arttığını iddia ettiği Rus ve Çin deniz faaliyetlerine rağmen Danimarka’yı adayı yeterince korumamakla ve güvenliğine yatırım yapmamakla suçladı. Beyaz Saray, kontrolü ele geçirmek için satın alma veya diğer yöntemlerin yanı sıra askeri eylemin de "bir seçenek" olduğunu söyledi.

Bu durum NATO ve Rutte için son derece zorlu bir meydan okuma oluşturuyor. Bir ABD işgali veya ilhak girişimi, iki müttefik arasında doğrudan çatışma anlamına gelecek ve birçok üyenin ittifakın varlık neden olarak gördüğü 5. Madde'deki karşılıklı savunma ifadesini sorgulatacak.

Bir AB yetkilisi, "Gözle görülür bir şekilde sessizler. Rutte'nin, Avrupa'nın güvenebileceği 'Trump fısıldayıcısı' olması gerekiyordu. Ama bu kadar sessiz kalması beklenmiyordu," dedi.

Bir ittifak diplomatı ise, "Elbette bu şeyleri NATO içinde tartışmak zor. Ama tartışmazsanız, bu hepimizin olup bitenlerden memnun olduğu anlamına gelir," ifadelerini kullandı.

İttifak kamuoyuna yönelik hiçbir açıklama yapmadı ve Avrupa-Atlantik güvenliği hakkındaki tartışmalarda genellikle her yerde hazır bulunan Rutte, bir televizyon muhabirinin krizle ilgili sorusuna yalnızca 60 saniyelik bir yanıt verdi.

NATO sözcüsü Allison Hart, "Diplomatik tartışmaların ayrıntılarını açıklamayacak olsak da, Genel Sekreter her zaman yaptığı gibi Atlantik'in her iki yakasındaki liderler ve üst düzey yetkililerle yakın bir şekilde çalışıyor," dedi.

Geçen yılın büyük bir bölümünde Kopenhag, Grönland meselesine düşük profilli bir yaklaşım sergiledi; Trump veya yönetiminden gelen kışkırtıcı açıklamalara yanıt olarak kamuoyuna açıklama yapmaktan kaçındı ve AB ile NATO müttefiklerini de aynısını yapmaya çağırdı.

Ancak bu taktik bu hafta terk edildi. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump’ın Grönland’ı alma konusunda "ciddi" olduğunu ve "Eğer ABD askeri olarak başka bir NATO ülkesine saldırmayı seçerse, NATO'muz dahil her şey durur" dedi.

Brüksel'deki müzakerelere katılan Avrupalı yetkililer, bu açıklamanın Kopenhag'ın NATO'nun sessizliğine karşı artan öfkesinden etkilendiğini ve ittifakın neyin tehlikede olduğunu anlamasını sağlama arzusunu yansıttığını söyledi.

Danimarkalı milletvekilleri, ABD ile yaşanan anlaşmazlıkta NATO'nun daha güçlü bir rol oynaması çağrısında bulundu. Liberal İttifak Milletvekili Carsten Bach, üye devletlere yönelik tehditlere atıfta bulunan NATO anlaşmasının 4. Maddesi kapsamında bir tartışma yapılması çağrısında bulundu.

Bach, "NATO’da, Arktik’te geri kalanımız için o kadar da net olmayan bir tehdit gören bir ülke, yani ABD var; bu nedenle NATO'nun şimdi iki NATO ülkesi arasında ortaya çıkan bu çatışmada önemli bir rol oynaması gerektiğine inanıyorum," diye ekledi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen bu hafta Grönland'a atıfta bulunarak "Hukuk, güçten daha güçlüdür" derken, Konsey Başkanı António Costa şunları söyledi: "Danimarka hakkında ve Grönland hakkında hiçbir şeye Danimarka olmadan veya Grönland olmadan karar verilemez."

NATO müttefikleri Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya ve Birleşik Krallık liderleri, Danimarka ile birlikte yayınladıkları ortak bildiride "egemenlik, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı" ilkelerini "savunmaktan vazgeçmeyeceklerini" kaydettiler.

NATO yetkilileri ve ittifaka atanan üye devlet diplomatları, Grönland çevresindeki Arktik bölgesinde kolektif güvenliği artırmak için özel diplomasi ve iç çalışmaların sürdüğünü söylüyor. Yetkililer, son birkaç yılın bu bölgedeki NATO devletlerinin daha fazla ittifak liderliğini destekleme konusunda önemli bir değişimine tanık olduğunu ekliyor.

AB Savunma Komiseri Andrius Kubilius, bir yıl önce Baltık Denizi'ndeki kritik altyapıyı daha iyi korumak için başlatılan bir NATO misyonuna atıfta bulunarak, "Baltic Sentry var, neden Greenland Sentry olmasın? Yapabileceğimiz şey budur" dedi.

Kubilius, "NATO içindeki bu tartışmaları ve nasıl gerçekleştiklerini bilmiyorum. Ancak dışarıdan bakıldığında, hem Danimarka'nın hem de ABD'nin üye olması nedeniyle NATO bir tür özel durumun içinde" diye ekledi.

Üst düzey bir İskandinav diplomatı, "Ukrayna bizim için kolay. Rusya uzun zamandır düşman. Grönland çok daha karmaşık. ABD'nin bizim büyük müttefikimiz olması gerekiyor. Bu durum her şeyi çok daha zorlaştırıyor," dedi.

Bu hafta doğrudan Trump'ın tehditleri sorulan Rutte, CNN'e verdiği demeçte, ABD başkanının bölgedeki artan Rus ve Çin faaliyetlerine ve güvenliği artırma ihtiyacına ilişkin değerlendirmesine katıldığını söyledi.

Rutte, "Danimarka'ya bakın, ordularına yoğun yatırım yapıyorlar. Ve eğer ABD, Grönland'da şu ankinden daha büyük bir varlığa sahip olursa Danimarkalılar buna tamamen razı olurlar. Dolayısıyla bunun toplu olarak... Arktik'in güvende kalmasını sağlamamız gerektiğini gösterdiğini düşünüyorum" dedi.

İngiliz medyası yazdı: "Trump, orduya Grönland işgali için plan hazırlama talimatı verdi".