Rusya'nın son dönemde NATO hava sahasına yönelik ihlalleri sıklaştı. Özellikle bu ülkeye sınırı olan NATO müttefiklerinden, ihlalde bulunan Rus uçaklarının düşürüleceği açıklamaları geliyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın ihlal halinde Rus savaş uçaklarının düşürülmesi gerektiğini düşündüğünü söylemesi de konuya ilişkin tartışmaları alevlendirdi.

Polonya hava sahası, 10 Eylül'de, 21 insansız hava aracı tarafından ihlal edildi. Bu araçlardan üçü Hollanda'ya ait F-35 ve Polonya hava kuvvetlerinin F-16'ları tarafından düşürüldü. Bu olaydan üç gün sonra bir insansız hava aracı Romanya hava sahasına girdi. Bu iki gelişmeyi ise 19 Eylül'de silahlı üç Rus Mig-31 savaş uçağının Estonya hava sahasını ihlal etmesi izledi. Estonya hava sahasını 12 dakika boyunca ihlal eden Mig-31'ler için aralarında F-35'lerin de bulunduğu İsveç, Finlandiya ve İtalya'ya ait savaş uçakları havalandı.

NATO ülkelerinde, Rusya'nın bundan sonra benzer adımlar atması halinde verilmesi gereken tepki tartışılıyor. Polonya bu konuda en sert çıkış yapan ülkeler arasında. Polonya Başbakanı Donald Tusk, 22 Eylül'de yaptığı açıklamada, "Çok net olmak istiyorum. Uçan nesneler bizim topraklarımızı ihlal edip Polonya üzerinde uçtuğunda, tartışmaya gerek kalmaksızın onları vurma kararı alacağız. Bu konuda tartışmaya yer yok" dedi. İsveç Savunma Bakanı Pal Jonson da Tusk ile aynı fikirde.

ABD Başkanı Trump, 23 Eylül'de Birleşmiş Milletler'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptığı görüşme sonrasındaki basın toplantısında, "Sizce NATO ülkeleri hava sahalarına giren Rus hava araçlarını düşürmeli mi?" sorusuna, "Evet, düşürmeli" cevabını verdi. Almanya, uçakların vurulması konusunda ihtiyattan yana olan ülkeler arasında. Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius itidal vurgusu yaptığı açıklamada, "Gökten bir şey düşürmek gibi anlamsız taleplerin" işe yaramayacağını belirtti.

NATO, Rusya'nın ihlalleri karşısında kararlı ancak sakin tavrını sürdürme niyetinde. Estonya'nın talebi üzerine NATO'nun kurucu belgesi olan Washington Antlaşması'nın 4. maddesi temelinde yapılan Kuzey Atlantik Konseyi (NAC) toplantısı sonrasında yayınlanan bildiri İttifak'ın pozisyonunu özetler nitelikte. Antlaşmanın 4. maddesinde, taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı veya güvenliğinin tehdit edildiğini düşünmesi durumunda, tüm tarafların bir araya gelerek istişarelerde bulunacağı belirtiliyor.

Estonya'daki ihlal dikkat çekici. Bu yıl içinde daha önce üç kez Estonya hava sahasını ihlal eden Rus hava unsurları, Norveç, Finlandiya, Litvanya ve Letonya'da da ihlallerde bulundu. Estonya'daki ihlalin dikkat çekici ve daha önceki ihlallere oranla daha ciddi boyutları var. İhlalde bulunan uçağın vurulması için genelde meşru müdafaa veya spesifik bir siyasi karar bulunması şartı aranıyor. İvedi ve somut bir tehdit algılanması halinde de silah kullanma yolu açık.

Türkiye'nin 2015 hamlesi gümdemde. Türkiye, 2015'te hava sahasını ihlal eden bir Rus Su-24 savaş uçağını düşürmüştü. Türk yetkililerin o dönem verdiği bilgilere göre Türkiye, 24 Kasım 2015'te Suriye hava sahasından Türk hava sahasına doğru ilerleyen iki Rus savaş uçağını rotalarını değiştirmeleri için uyardı. Uçaklardan biri yön değiştirerek Türk hava sahasından çıktı. Beş dakika boyunca yapılan on uyarıyı cevapsız bırakan ve Türk hava sahasını 17 saniye boyunca ihlal eden diğer Su-24, bölgede devriye uçuşu yapan Türk Hava Kuvvetleri'ne bağlı bir F-16'dan fırlatılan füzeyle düşürüldü. Türkiye'nin hamlesi ulusal bir karardı ve NATO, olaydan sonra bilgilendirildi.