Newton teleskop (Newtonian teleskop), Sir Isaac Newton tarafından 1668 yılında, mercekli teleskoplara alternatif olarak tasarlanmış bir aynalı teleskoptur. Bu teleskop, birincil optik olarak bir mercek değil ayna kullanır. Yani ışığı toplayan optik, eğimli yüzeye sahip bir aynadır. Newton teleskop aslında astrofotoğrafçılar arasında sıklıkla Newtonian teleskop olarak anılır. Bu teleskop türü, mercekli teleskoplara alternatif olarak aynalı teleskopları ortaya atmış olsa da tek aynalı teleskop Newton teleskop değildir. Gerek kullanılan optiğe gerekse mekanik tasarıma göre farklı aynalı teleskop türleri görmek mümkündür.

Newton Teleskop (Newtonian Teleskop) Nedir?

Newtonian teleskop, gökyüzünden gelen ışığı mercek yerine aynalarla toplayıp odaklayan bir teleskop tasarımıdır. Genellikle paraboloidolan birincil ayna, teleskop tüpünün arkasında (gökyüzüne bakarken altında) kalır. Bu ayna, gökyüzünden gelen ışığı bir kova gibi toplayarak teleskop tüpünün önünde duran ikincil bir aynaya yansıtır. Bu ayna düzdür fakat 45°lik açıyla durur. Böylece gelen görüntü, teleskobun önünden yan tarafa aktarılır. Yani gözlem noktası, teleskobun önüne (gözlem yaparken yukarıya) yakın bir noktadır.

Aslında aynalı teleskop fikrinin çıkışı Newton ile başlamamaktadır. Mercekli teleskopun keşfinden sonra Galileo Galilei ve Giovanni Francesco Sagredo'nun ayna ile teleskop yapma konusunda tartıştıkları bilinmektedir. Hatta Newton'un, James Gregory'nin 1663 yılında yayınlanan Optica Promota adlı kitabında bahsettiği, parabolik ayna kullanılarak yapılan tasarıma dair bilgileri okuduğu düşünülmektedir. Fakat Gregory bu teleskopu yapamamıştır. Newton teleskop aynı zamanda amatör teleskop yapımında sıkça tercih edilen bir modeldir. Aynalar, camların araya karıştırılan toz zerrecikleriyle birbirlerine sürtünme yoluyla aşındırılarak parabolik şekil verilmesiyle elde edilir. Teleskopun mekanik dizaynı da oldukça pratik ve göreli olarak ucuzdur.

Newton Teleskopların Avantajları

Newtonian teleskoplar, amatör astronomide en yaygın kullanılan aynalı teleskop tasarımlarından biridir. Bu durumun en önemli nedeni, Newtonian teleskoplarının yüksek ışık toplama gücünü görece düşük maliyetle sunabilmesidir. Mercekli teleskoplarda sık görülen renk sapıncı problemi Newtonian tasarımda ortaya çıkmaz. Çünkü ışık, mercekten kırılmaz. Bunun yerine aynadan yansıtılarak odaklanır.

Renk Sapıncı Yoktur
Newtonian teleskoplar mercek yerine ayna kullandığı için mercekli teleskoplarda görülen renk sapıncı problemi prensip olarak ortaya çıkmaz. Renk sapıncı, cam gibi saydam malzemelerde kırılma indisinin dalga boyuna bağlı olmasından kaynaklanır. Daha detaylı açıklamak istersek beyaz ışığın farklı renkleri mercekten geçerken farklı miktarda kırılır. Bu nedenle aynı noktada odaklanamaz. Dolayısıyla odak düzlemi, renge göre az da olsa yer değiştirir. Parlak cisimlerin kenarlarında mavi-kırmızı saçaklanmalar ortaya çıkar.

Eş Değerlerine Göre Ucuzdur
Newtonian teleskoplar genellikle aynı açıklığa sahip mercekli teleskoplardan çok daha uygun fiyatlıdır. Bunun temel nedeni, aynalı teleskoplarda büyük çaplı birincil aynanın üretiminin, büyük çaplı mercek üretimine kıyasla daha az maliyetli olmasıdır. Aynalı teleskoplarda yalnızca bir yüzey kusursuz şekilde parlatılıp bu yüzey desteklenebilir. Dolayısıyla bu durum, üretimi kolaylaştırmanın yanı sıra maliyetin de düşmesini sağlar.

Tasarımı Basit ve Zahmetsizdir
Amatör olarak bile yapılabilen birincil ayna, düz bir ikincil ayna, odaklayıcı ve bunları tutan mekanik sistemlerden oluşur. Parçaları üretmek oldukça basittir. Ayrıca son derece ekonomiktir. Bu nedenle amatör teleskop yapımıyla ilgilenen birçok kişi Newtonian teleskobu tercih etmektedir. Gözlem noktasının tüpün üstünde olması gözlemi kolaylaştırır.

Newtonian Teleskopların Dezavantajları

Newtonian teleskoplar yüksek performanslarına rağmen bazı dezavantajlara sahiptir. Öncelikle aynalı sistemlerde optik hizalama zamanla bozulabilir. Bu nedenle düzenli kolimasyon ayarı gerekebilir. Newtonian teleskoplarda ikincil aynayı yerinde tutan ince metal kollar bulunur. Bu kollar, özellikle çok parlak yıldızlara bakıldığında yıldızın etrafında artı şeklinde ışık çizgileri oluşmasına neden olabilir. Buna difraksiyon çivileri denir. Bu etki genellikle estetik bir görüntü verse de bazı durumlarda görüntünün kontrastını biraz düşürebilir.

Newtonian teleskop açık bir sistem olduğundan özellikle ön tarafından çok fazla toz alır. Zamanla tozlanan birincil ve ikincil ayna görüntü kalitesinde düşüşe neden olur. Ancak ufak tefek tozlar bu durumu pek etkilemez. Duruma göre yıl mertebesinde aynayı temizlemek gerekir ve bu da fön makinesi gibi kuvvetli üfleyen bir cihazla yapılmalıdır.