Öğretmenlikte kariyer yolculuğunun yeterlik temelli bir politika üzerine kurulup güçlendirilmesi, (şimdi olduğunun tam tersine) onlarca farklı yükseköğretim kurumu ve programı üzerinden öğretmenliğe kapı açan kaynağın sınırlanması sonucuna götürecektir.

Prof. Dr. Feyzi ULUĞ ile öğretmenlikte kariyeri ve yeterlik temelli istihdamı konuştuk.

Kariyer Kavramından Ne Anlıyoruz?
Kariyer kısaca mesleki gelişme ve ilerleme yolu olarak düşünülebilir. Bir meslek ve o meslekle ilgili uzmanlaşma ve ilerleme süreci olarak da tanımlanabilir. Bir kimsenin ileriye yönelik olarak geliştirdiği mesleki vizyon ile ona ulaşmak için ortaya koyduğu hedefler, gösterdiği çabalar ve ulaştığı sonuçlar da kariyer kavramı kapsamındadır. Dolayısıyla meslek alanı için gerekli kendine özgü eğitim ve uzmanlaşma, mesleki beceriler ve deneyim kazanma, meslek içi belirli statüleri elde etme yani yükselme, kişisel gelişim gibi konular kariyer kapsamında düşünülmelidir.

Öğretmenlerde Bu Kariyer Sistemi ve Kariyer Basamakları Düşüncesi Sizde Ne Zaman ve Nasıl Oluştu?
Oldukça uzun bir hikayedir. Ancak başlangıcı 1980’li yılların ortalarına kadar inen bir konudur. O yıllarda gerek saha gözlemlerim gerekse bakanlık merkez örgütüne yansıyan dönütlerden yaptığım çıkarımlar çerçevesinde öğretmenlerin kendini geliştirme konusundaki isteksizliği ve motivasyon sorunları dikkatimi çekmişti. Bu süreçte lisansüstü düzeyde aldığım kamu yönetimi eğitimi, kamudaki kariyer meslekleri daha yakından tanımama olanak sağlarken, bir yandan da farklı ülkelerdeki öğretmenlik uygulamalarını anlamaya çalışıyordum.

Mesleğe Giriş Aşamasından Başlayarak Öğretmenlikte Tüm Kariyer Sürecinin Yeterlik Temelli Olmasını Öneriyorsunuz.
Yeterlik, en yalın anlatımla, meslekte bir kişinin bir işi yapabilme güç ve kapasitesidir. Bilgi, beceri, tutum ve davranışları kapsaması bakımından hem bilişsel hem de davranışsal boyutludur. Yeterlilik dar anlamda teknik nitelikteki ölçülebilen becerileri anlatan bir kavramdır. Meslekler söz konusu olduğunda her kariyer mesleğin belirli yeterliklere dayanması gerekir.

Öğretmenlikte Yeterlik Temelli Kariyer Sistemine İlişkin Dünya Uygulamaları Nasıl?
Türkiye’de öğretmenlik tarihsel ve yöntemsel olarak aktarma tekniği üzerine kuruludur. Öğretmenlikte kariyer sistemi ve kariyer düzeylerine ilişkin farklı modeller birçok ülkede yaygın biçimde kullanılmaktadır. Mesleğe girişin belirli yeterlik sınavı ve değerlendirme süreçlerine bağlı olduğu ülkelere bakıldığında farklı uygulamalar gözlemlenmektedir.

Öğretmenlikte kariyer yolculuğunun yeterlik temelli bir politika üzerine kurulması, eğitim sisteminde kalite artışını getirecek köklü bir dönüşüm amacı taşımaktadır. Önerilen modelin en somut getirisi de öğretmen niteliğinin, dolayısıyla eğitim kalitesinin yükseltilmesidir. Bu modelle eğitim fakülteleri öğretmen kaynağının başlıca odağı olacaktır.

Model uygulaması yoluyla kamu ve özel ayrımı olmadan eğitim sisteminin bütününde öğretmen yeterliklerinde hem mesleğe giriş hem de kariyer basamakları bakımından uygulama birliği sağlanacak, bu da eğitim kalitesine yansıyacaktır.

Eğitim sisteminde yer alacak öğretmen kadrosunun yeterlik yaklaşımı ekseninde istihdamının sağlanması, eğitimde istenen nitelik yükselmesinin ilk ve en önemli koşuludur.

Modelin uygulanıp başarıya ulaşmasında öne çıkabilecek en önemli risk ise mevcut uygulamadan bir biçimde avantaj sağlayan kurumların göstereceği dirençtir. Ancak belirleyici olan öğretmenlik mesleğinde nitelik artışıyla eğitim sistemini daha güçlü kılmak ve bunu dar çevre çıkarlarına feda etmemektir.