Öz bilinç, kişinin kendi benliği ile ilgili gerçekleri kavraması demektir. Öz bilinç, algılamak ya da anlamak değil, farkına varmaktır.

Öz bilinç kişilerin aynasıdır. Kişilerin kendilerini görebilmelerine ve doğrularını, yanlışlarını ayırt edebilmelerine yarayan bir durumdur. Öz bilinç herkesin içinde vardır ve netliğini kaybetse de asla kaybolmaz.

Öz bilinç, kişilerin hayatlarında edindikleri deneyimleri özümsemesi ve izlenimlerini de akıl yolu ile yapılandırmasıdır. Kişiler kendilerini ne kadar tanır ve çevrelerine göre kendilerini fark ederlerse öz bilinçleri o kadar gelişmiş olur. Kendinizi gözlemleyerek ve tanımaya çalışarak öz bilincinizi oluşturabilirsiniz.

Bilinç ve Özbilinç Farkları Nelerdir?
Bilinç dışa dönüktür, öz bilinç ise kişinin benliği ile ilgilidir. Bilinç somut, öz bilinç soyut bir kavramdır. Bilincin gerçekleştirdiği eylemler kitap okumak, biri ile tartışmak ya da soru sormaktır. Öz bilinç tarafından gerçekleştirilen eylemler ise geçmiş ile şimdiyi karşılaştırmak, ruhsal ve zihinsel olarak kendini değerlendirmek ya da öz eleştiri yapmaktır.

Bilinç bazen sorgulamadan direkt olarak sonuca varırken öz bilinç sürekli olarak sorgulama içerisindedir.

Özbilincin İşlevi Nasıldır?
İnsanlar dünyaya geldiklerinde önce dış dünyayı görürler ve sonra da çevrelerinde gördüklerini anlamaya çalışırlar. Daha sonra da kendilerine benzer şeyleri bulmak ve kendilerini tanımak isterler. İnsanların kendilerini tanımaları çevreye uyum göstermeleri adına önemlidir. Öz bilinç sayesinde insanlar kendilerini tanır ve ben neyim, neden varım gibi sorulara cevap bulurlar.

Toplum içinde yaşayan herkesin rolleri vardır. Örneğin bir kişi okulda öğrenci, sokakta oyun oynayan çocuk, evde ise anne ve babasının biricik oğlu ya da kızı olabilir. Bu rolleri bilmek demek hangi rolün ne zaman devreye gireceğini bilmek demek yani kendini tanımak demektir.

Hayatta herkes hata yapabilir fakat bu hatadan ders çıkarmak da öz bilinçtir. İnsanlar kendi durumlarını, yaşadıkları koşulları ve toplum içindeki rollerinin gereğini yaparlar ve bu öz bilince sahip olduklarını gösterir.

Özbilinç ve Vicdan
Öz bilinç ile vicdan kavramları genelde karıştırılan iki kavramdır fakat bunlar birbirlerinden farklı kavramlardır. Vicdan, insanların kendilerini yargılayarak doğruyu yapmalarını sağlayan bir iç sestir. Öz bilinç ise insanın kendisini tam olarak anlaması ve farkında olması durumudur. Öz bilinç ve vicdan kavramları birbirleri ile ilişkilidir.

Öz bilinç ne kadar gelişirse kişiler kendilerini daha iyi tanırlar ve topluma daha uygun yaşarlar. Topluma uygun yaşamak demek elbette yanlışları kabul etmek demek değildir. Bu noktada araya vicdan girer ve insanlar kendi doğrularına ve öz bilinçlerine göre ayrım yaparlar.