Kim tarafından söylendiği belli olan özlü sözlere özdeyiş denir. Osmanlı döneminde özdeyişlere vecize ve nükte denirdi. Günümüzde ise, özellikle Batı edebiyatında özdeyiş yerine aforizma sözcüğü kullanılmaktadır.

Özdeyiş Nedir?
Bilim, sanat, sevgi, kültür, devlet, toplum gibi evrensel konular hakkında söylenen kısa ve çarpıcı sözlere özdeyiş denir. Özdeyişlerin, atasözlerinden en önemli farkı, kim tarafından söylendiğinin bilinmesidir.

Özdeyişin Özellikleri Nelerdir?

  1. Genellikle tek cümleden oluşurlar.
  2. Kişisel değil toplumsal konular hakkındadır.
  3. Devlet adamları, yazarlar, bilim insanları, tarihçiler ve kanaat önderleri tarafından söylenir.
  4. Özdeyişlerin söylenmesinde temel amaç farkındalık yaratmak ve mesaj vermektir.
  5. Özdeyişler gözlemlere ve deneyimlere dayanır.

Özdeyiş Örnekleri
Çoğunluk ve Kitle Hakkında Özdeyişler

  1. Halk, bir yolu izlemeye zorlansa da onu anlamaya hiçbir şekilde zorlanamaz. - Konfüçyüs
  2. Kemiyet (Çoğunluk) arttıkça kıymet azalır. - Nizamülmülk
  3. Azınlık bazen yanılabilir, çoğunluk her zaman yanılır. - Henrik Ibsen
  4. Kitlede baş oyuncu yoktur, sadece koro vardır. - Jose Ortega Y Gasset
  5. Çoğunluk bir insanı ne bilge ne de aptal yapabilir. - Sokrates

Varoluş Hakkında Özdeyişler

  1. Bizim için gizemli olan dünyanın nasıl olduğu değil var olmasıdır. - Ludwig Wittgenstein
  2. Var etmek, yani yaratmak, bir şeyin yokluğunu varlığa dönüştürmekten başka bir şey değildir. - İbn Rüşd
  3. Bir varlık gerçek değilse onu inkar etmek de gerçek değildir. - Şantideva
  4. Yaşayan varlıklar cansızlardan, düşünen varlıklar ise sadece yaşayanlardan üstündür. - Marcus Aurelius
  5. Hareket ediyorum, düşünüyorum birliğe inanıyorum, o halde varım. - Nurettin Topçu

Akıl ve Özgür İrade Hakkında Özdeyişler

  1. Özgür irade, bize verdiği hakları korkakça ya da iki yüzlü bir şekilde kullanmadığımız takdirde, kendimize hakim olmamızı sağlar. - Rene Descartes
  2. Zihin, zihin tarafından algılanamaz. - Buddha
  3. İnsan, aklını her zaman bir yarayı korur gibi korumalıdır.
  4. Benzerine dönmek ve onunla bütünleşmek aklın kendine has bir özelliğidir. Aklın toplumsal doğasında bölünme yoktur. - Marcus Aurelius
  5. Hırsız, ne yaparsa yapsın özgür irademizi çalamaz. - Epiktetos

Kültür ve Sanat Üzerine Özdeyişler

  1. Sanat, her şeyi idealize ettiği için sanattır. - Nurettin Topçu
  2. Günümüzde kültürle eğlencenin kaynaşması, sadece kültürün alçalmasına değil, eğlencenin de zorla entelektüel bir seviyeye çıkarılmasına neden olmuştur. - Theodoro W. Adorno
  3. Bir sanat yapıtı, ancak onu yaratan sanatçı için belli bir gizem taşıyorsa başarılıdır. - Cesare Pavese