Plastik içeren 10 şaşırtıcı ürün

Şampuandan ruja, araç lastiğinden lense günlük hayatta çok sayıda ürün plastik içeriyor. Temmuz ayında yayımlanan Bilimsel Proje ve Veri Tabanı (PlastChem Project) raporuna göre bu plastik ürünlerde 16 binden fazla kimyasal bulunabiliyor. Bu kimyasalların neredeyse tamamı plastiğin yaşam döngüsü süresince gıdalara, evlere ya da çevreye yayılıyor. Birçoğunun kanserojen olduğu ya da hormonları olumsuz etkileyebildiği de belirtiliyor.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan PlastChem Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Martin Wagner, "Plastik ürünlerle ilgili sınırlı denetim var. Dolayısıyla, ne üreticiler ne de hükümetler plastiklerdeki kimyasalların güvenli olduğundan kapsamlı bir şekilde emin olamaz" diyor.

İsviçre merkezli kar amacı gütmeyen Food Packaging Forum Vakfı'nın Yönetici Direktörü Jane Muncke, plastiğin zararları konusunda bilinçlenmeyi ve kozmetikten tekstile, yapay kimyasalları hayatın her alanından çıkarmayı öneriyor. Atıksız Yaşam kitabının yazarı ve sosyal medyada yeşil yaşam tüyoları paylaşan Ceren Özcan Tatar ise plastiğin her yerde olduğu bir ortamda alternatif olarak doğal ürünlere dikkat çekiyor.

Peki günlük hayatta kullandığımız plastik içerikli ürünler neler? Ve yerlerine ne kullanabiliriz? Plastik içeren ürünlerden, sizi şaşırtacak 10'unu sıraladık.

  1. Araç lastikleri
    Plastiklerdeki kimyasallar farklı yollardan vücuda girebiliyor. BBC Türkçe'ye konuşan İsviçre merkezli kar amacı gütmeyen Food Packaging Forum Vakfı'nın Yönetici Direktörü Jane Muncke, bunun en önemli iki yolunun solunum ve sindirim olduğunu söylüyor. "Plastikler nötr değil çevreleriyle kimyasal alışverişinde bulunurlar" diyen Muncke, havadaki plastiğin en önemli kaynaklarından birinin araç lastikleri olduğunu belirtiyor.
    İngiltere'de Portsmouth Üniversitesi'nden Prof. Alex Ford ve Henry Obanya, Kasım 2024'te kaleme aldıkları bir makalede araç lastiklerinin dünya genelinde çevreye yayılan mikroplastiklerin dörtte birinden tek başına sorumlu olduğunu paylaşmıştı. Uzmanlar egzoz emisyonlarına benzer düzenlemeler ve araç lastiklerinde daha çevre dostu materyaller kullanılması çağrısı yapıyor.

  2. Sakız
    Damla sakızlı, naneli ya da şekerli sakızların birçoğunun ana maddesi, plastik şişelerle aynı, yani petrol bazlı polimerler. Yani sakız çiğnediğimizde önemli bir miktarda plastiğe maruz kalıyoruz. Sonuçları mart ayında Amerikan Kimya Derneğine (ACS) sunulan yeni bir araştırmaya göre çiğnenen her sakız başına 3 bin parça mikroplastik yutulabiliyor.

  3. Karton bardaklar
    Mart ayında yayımlanan bir araştırma bugüne kadar üretilen tüm plastiklerin yaklaşık %10-20'sini gıda ve içecek ambalajlarının oluşturduğunu ortaya koyuyor. Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, bazı alüminyum kutuların iç yüzeyinin bile plastikle kaplandığına dikkat çekiyor.

  4. Mutfak gereçleri
    Yemek hazırlamakta kullanılan tavalardan mutfak araç gereçlerine birçok ürün de yine petrol türevi kimyasalları içerebiliyor.

  5. Şampuan
    Rengarenk sıvı sabunlardan türlü aromalarla satılan şampuanlara kadar birçok kişisel hijyen ürünü özelliklerini petrokimyasallara borçlu.

  6. Oje ve fondöten
    Bazı durumlarda kişisel bakım ürünlerindeki plastik oranı yüzde 90'ı buluyor.

  7. Giysiler
    Avrupa Çevre Ajansı yaklaşık bir yıl önce yayımladığı analizde tekstil ürünlerinin Avrupa'daki en büyük PFAS kirliliği kaynaklarından biri olduğunu açıklamıştı.

  8. Kontakt lensler
    Sağlık sektörü de plastiklerin yaygın kullanımından payını alıyor.

  9. Serum
    2024 yılında Çukurova Üniversitesi ile Danimarka'daki Roskilde Üniversitesi'nin ortak araştırması, tıbbi tedavilerde kullanılan bir litrelik serumlarda 65 farklı mikroplastik olduğunu bulmuştu.

  10. Gıda takviyeleri
    Yaygın kullanılan bazı gıda takviyeleri de plastik içeriyor.

Plastiksiz yaşam mümkün mü?
PFAS ya da BPA gibi zararlı kimyasalların kullanıma karşı son dönemde başta Avrupa Birliği olmak üzere birçok bölgede düzenlemeler hayata geçti. Ancak Prof. Dr. Martin Wagner bilimsel açıdan plastiklerin güvenli kabul edilemeyeceğini söylüyor.

Ceren Özcan Tatar'a göre ise "bizden önceki kuşakların doğayla uyumlu, plastik öncesi yöntemlerine bakmak aslında bize yol gösteriyor".