Pomaklar, Bulgaristan'ın kuzeyinde ve Ege kıyılarına yayılan ovalar ile yaylalarda yaşamışlardır. Pomaklara Osmanlı kaynaklarında XIX. yüzyıldan sonra rastlanır.

Pomaklar Kimdir?
Pomak kelimesine Osmanlı kaynaklarına bakıldığında XIX. yüzyıldan itibaren rastlanmaktadır. Pomakların menşei ile ilgili de siyasi temelli farklı tartışmalar ve görüşler mevcuttur. Konuştukları Slavca ağırlıklı olan dil dolayısıyla Türk kökenli olmadıkları ve Bulgar ya da Rum oldukları iddia edilmiştir. Bazı kaynaklarda Pomakların İslamlaşmış Sırp oldukları da yazar. Bununla beraber tarihi belgelere bakıldığında Pomakların XI. yüzyılda Kafkaslar ve Orta Asya'dan batı göçleri zamanında Balkanlara göç eden Kuman Türklerinin oldukları düşünülür. Balkanlarda Slav akınları ile karşılaşan Kuman Türkleri bölgelerin bazılarında Pomaklar ile karşılaşmış ve bu nedenle de büyük oranda ana dilleri ile kimliklerini kaybetmişlerdir. Fakat kültürlerini ve örflerini, geleneklerini sürdürmeye devam etmişlerdir. XI ile XIV. yüzyıllarda güneş bölgesinden Balkanlar'a Türklerin gelmesi ile Kumanların büyük bölümü eski dinlerini bırakarak İslamiyet'i kabul etmişlerdir.

Pomaklar Nerede Yaşar, Fiziksel Özellikleri Nelerdir?
Pomaklar, bilgilere göre büyük gruplar şeklinde Meriç düzlüklerini Ege kıyılarından ayıran yayla ve ovalar ile örtülü Karasu, Arda nehirlerinin geçtiği yerlerde yaşarlar. Aynı zamanda Bulgaristan'ın kuzeyinde Teteven, Plevne, Lofça, Orta Bulgaristan'da eski Selanik, Kosova, Manastır ve Filibe vilayetlerine yayılmış bir şekilde yaşamışlardır. 1880 senesinde yapılmış olan istatistiklere göre Pomakların sayısı 400.000 olarak gösterilmiştir. Resmi olmayan bazı kaynaklara göre ise 1931 senesinde Bulgaristan'ın sınırları içerisinde 200.000'den fazla, sınırlar dışında ise Batı Trakya ve Makedonya'nın dağlık bölgelerinde 200.000 nüfusa sahiptir.

Pomaklar Hangi Dilde Konuşur?
Pomaklarla ilgili en merak edilen konulardan biri hangi dili konuştuklarıdır. Pomaklarda çoğu kişinin konuştuğu dil % 30 oranında Ukrayna Slavcası, % 25 oranında Kuman Kıpçakça, % 20 oranında Oğuz Türkçesi ve % 15 oranında da Nogaycadır. Konuşanların % 10'luk bir bölümü ise Arapça konuşmaktadır. Konuşulan dil yüksek oranda Slav kökenli bir dil olduğundan ve Slav kelimeleri yüksek oranda olduğundan Türk olmadıkları yönünde tezler kuvvetlidir. Ukrayna Slavcasının yüksek oranda konuşulması ise Kuman Türklerinin Slavlar ile olan temaslarında sürekli olarak konar-göçer bir hayat sürmelerinden kaynaklanmaktadır. Aynı zamanda Balkanlar Slavların akınına maruz kaldığından Türk boyları kendi dillerini de büyük oranda kaybetmişlerdir. Bu nedenle Pomak lehçesinde yüksek oranda Slavca kelimeler vardır. Arapçanın % 10 oranında olması ise Pomakların Müslüman olmalarından kaynaklanmaktadır.

Pomakların Tarihi
Pomakların ana dili olarak Bulgarcanın bir lehçesi olan Pomakça olarak karşımıza çıkar. Fakat Pomakların % 30'u Ukrayna Slavcası, % 25'i ise Kuman Kıpçak dili konuşmaktadır. Oğuz Türkçesi konuşan % 15 oranında olduğundan Pomakların Türk olduğuna dair iddialar çürütülmüştür. Pomakların büyük oranda Slav oldukları düşünülür fakat içerisinde Kuman Türkleri de vardır. Arapça da konuşulan diller arasındadır. Bunun nedeni ise Pomakların çoğunun Müslüman olmasıdır. Pomaklar Osmanlı Balkanlar'a akın ettiği zaman Müslümanlığı seçmişlerdir.