Rusya’da savaş ekonomisinin derinleşmesiyle birlikte devlet–sermaye ilişkileri yeniden şekillenirken, Kremlin'in iç dengelerinde ciddi çatlaklar oluştuğu iddia ediliyor. Özellikle Ukrayna Savaşı sonrası hızlanan kamulaştırmalar, bütçe açığını kapatma amacıyla yapılan varlık el koymaları ve güvenlik aygıtının sivil alanlara genişlemesi, Kremlin çevresindeki ekonomik elitleri, oligarkları doğrudan hedef haline getirdi. Uzmanlar, bu sürecin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ülkenin tüm iç dengesini etkileyen siyasal bir kriz olduğuna dikkat çekiyor.

Rus oligarkların, kamulaştırma ve varlık el koyma uygulamalarının durdurulması talebiyle Kremlin’e başvurması, Vladimir Putin’in sert tepkisine yol açtı; süreç, savaş ekonomisi altında devlet–sermaye ilişkisinde açık bir çatlağı da gün yüzüne çıkardı.

OLİGARKLAR ARASINDA ÇATLAK
Moscow Carnegie Center tarafından yayımlanan rapora göre, Devlet Başkanı Vladimir Putin'in uzlaşı mekanizması ciddi biçimde zayıflamış durumda. Raporda, 1990’ların Yeltsin dönemi oligarkları ile Putin döneminde ortaya çıkan “devlet oligarkları” arasında ciddi bir fark bulunduğu vurgulanıyor. Raporda, Putin’in ilk yıllarında büyük sermayeyi siyasetten tamamen dışlayan bir “toplumsal sözleşme” kurulduğu, ancak bugün bu sistemin işlemez hale geldiği belirtiliyor. Özellikle enerji, savunma ve altyapı sektörlerinde faaliyet gösteren oligarklar arasında çıkar çatışmalarının derinleştiği ifade ediliyor.

FSB'NİN GÜCÜ YÜKSELİYOR
Rapora göre asıl kırılma noktası, ülkede “siloviki” adı verilen güvenlik bürokrasisinin ekonomik ve siyasal alanlarda giderek baskın hale gelmesi. Rapora göre Putin’in arabuluculuk rolü zayıflarken Federal Güvenlik Servisi (FSB), savcılık ve güvenlik kurumlarının devlet içindeki ağırlığı hızla artıyor. Bu durum, İgor Seçin, Gennadi Timçenko ve Rotenberg kardeşler gibi Putin'e çok yakın iş çevrelerinin dahi güvencesiz hissetmesine yol açıyor. Uzmanlara göre Rusya’da devletin güvenlikçi stratejisi, oligarkların hareket alanını daraltıyor.

Oligarklar ile Rusya ordusu ve güvenlik bürokrasisi arasında derinleşen gerilim, kamulaştırmalar ve savaş bütçesi üzerinden şekillenirken, Kremlin içindeki güç dengelerinin giderek daha kırılgan hale geldiği ifade ediliyor.

PUTİN VE ORDU ÖFKELENDİ
The Moscow Times ve Kommersant’ın aktardığı bilgilere göre, Rus iş dünyasının önde gelen temsilcileri Putin’e doğrudan bir mektup ileterek kamulaştırma uygulamalarının sınırlandırılmasını talep etti. Mektupta 2022’den bu yana değeri 4 trilyon rubleyi aşan şirket ve varlığın devlet kontrolüne geçtiği, limanlardan havaalanlarına kadar birçok stratejik tesisin kamulaştırıldığı vurgulandı. “Kamulaştırma sürecinin savaş bütçesini finanse eder hale getirildiği ve her yıl daha da hızlandığı” ifadesine de yer verilen mektupta imzası bulunan oligarkların “Putin tarafından çok sert biçimde uyarıldığı” da ifade edilmekte. Mektuba ordu kanadının da tepki gösterdiği iddia ediliyor.

OLİGARKLAR ORDUYA KARŞI
Gazetecilere ve siyasi uzmanlara göre oligarklar, bürokratlar ve kurmay kademesi arasındaki bu gerilim, Putin hükümetinin istikrar dinamiklerinden biri haline geldi. Sermaye çevreleri daha fazla devletleşmenin uzun vadede ekonomik çöküşü hızlandıracağını savunurken, güvenlik aygıtı ise savaşı gerekçe göstererek mutlak kontrolü öne çıkarıyor. Uzmanlara göre söz konusu çatışma “tehlikeli bir kırılma noktasına doğru gidiyor.”