Rusya'da devletin fonladığı Aile Ocağı projesinde gönüllü psikologluk yapan Tatyana (asıl adı değil) "Çoğu asker terapiye gitmek istemiyor" diyor. Tatyana, askerlerin sıklıkla cephede bulunmadığı için onları anlayamayacağını veya yaşadıkları deneyimleri anlatırlarsa, bununla başa çıkamayacağından kaygılandıklarını söylediğini anlatıyor. Bunun yerine askerlerin dışarı çıkıp, arkadaşlarıyla içmeyi tercih ettiklerini söylüyor. Binlerce Rus askerinin, Ukrayna cephesinden aralarında travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) da dahil birçok psikolojik sorunla döndükleri tahmin ediliyor. Fakat psikolojik destek üzerine çalışan sağlık profesyonelleri Kremlin'in, üç buçuk yıllık sürede savaştan dönenlere psikolojik destek sağlayacak etkin bir sistem kuramadığını söylüyor.

Tatyana'nın da anlattığı gibi görece daha sakin sivil yaşama geçiş savaştan dönen bazı askerlerde kontrol edilemez bir saldırganlığı tetikleyebiliyor. "Bir iş arkadaşımın bir danışanı vardı. Bir kafeye girip sırf orada oturup, rahat davrandıkları için müşterileri dövmeye başladı" diyor. "Bir iç çatışma yaşıyorlar. İşte, burada iyi, nazik bir insanım ama orada insanları öldürüyordum" diye düşündüklerine işaret ediyor.

Psikolog Tatyana, astlarını günlerce bir çukurda yiyeceksiz ve susuz kalmaya zorlayan bir komutanla da seans yaptığını hatırlıyor. Disiplin sağlamak için bunu yaptığını anlatan komutanın sivile döndüğünde ailesine, "Aman Tanrım, ben bu çocuklara nasıl davrandım öyle?" diye kendine kızdığını aktarıyor. Tatyana bir yıl içinde sadece sekiz askerin psikolojik destek için kendisine başvurduğunu, çoğunun da sonunda tedaviyi bırakıp alkole yöneldiğini belirtiyor.

Moskova şu ana dek savaşa katılan asker sayısını açıklamadı. Fakat Aralık 2023'te Rusya lideri Vladimir Putin cephede 617 bin asker olduğunu söylemişti. Bekhterev Psikiyatri Merkezi adlı kuruluşa göre cepheden dönen askerlerin %3 ila 11'inde, travma sonrası stres bozukluğu görülmesi bekleniyor. Merkez, ağır yaralanma halinde ise bir psikolojik rahatsızlık görülmesi riskinin %14 ila 17'ye çıktığını söylüyor. Ukrayna'nın işgalinden bu yana, Rusya Sağlık Bakanlığı ülke genelinde savaştan dönen askerlerin ve ailelerine destek vermek için 2700 civarında tıbbi-psikolojik danışma bürosu kurdu. Ancak bu çabaların yetersiz olduğunu ve psikolojik destek sunan büroların ya çok küçük olduğunu ya da yeterince personeli olmadığını söylüyor.

Yana, "Bunlar tehlikeli insanlar ve ben onları daha az tehlikeli hale getirebilirim" diyor. Ancak Yana, Kremlin'in "özel askeri operasyon" diye tanımladığı işgale yönelik eleştirileri kanunla yasaklaması ile giderek daha baskıcı hale gelen ortamda, hem terapistlerin hem de danışanların açık konuşmaktan korktuğunu belirtiyor. Yana, "Görüşlerinizi paylaşmayan birine konuşursanız bu duyulabilir. Biri sizi ihbar edebilir ve bu da hayatınızın mahvolması demek" diyor. Hüküm giymiş suçlular arasında, cezalarının azaltılması karşılığında savaşa katılmayı kabul edenlere üniforma ve silah verildi.

Eylül 2022'de zorunlu seferberlik başladığından bu yana askerlik hizmeti ucu açık bir hale getirildi. Askerler sadece ağır yaralanma, yaş veya yeni mahkumiyet durumunda terhis ediliyorlar. Ancak bağımsız medya kuruluşu Verstka'nın yaptığı bir araştırmaya göre, Şubat 2022 - Ağustos 2024 arasında savaştan dönen askerlerin işlediği suçlarda en az 242 öldü, 227 kişi de yaralandı. 2025 başında İçişleri Bakanlığına bağlı Ural Hukuk Enstitüsü "Özel askeri operasyonun Rusya'daki suça etkileri" konusunda bir çalışma yayımladı. Çalışmada, savaşın başlamasından bu yana ülke genelinde şiddet suçlarında önemli bir artış olduğu belirtildi.

Matvey, uyuşturucu bağımlılığı kliniğinde çalışan bir psikolog. Kendisinin ve meslektaşlarının, savaştan dönen askerler arasında travma sonrası stres bozukluğuna bağlı bağımlılığın artmasını beklediğini söylüyor. 2024 itibarıyla Rusya'nın önde gelen psikiyatri hastanesi Serbski Merkezi'nde bağımlılık tedavisi görenlerin %10'u askeri personeldi. Ancak etkin tedavi seçenekleri az bulunuyor. Matvey, "Hastalarımız kendilerinde yanlış bir şey olduğunu biliyorlar fakat problem o kadar korkunç, o kadar travmatik ve o kadar acı verici ki buna dokunmak istemiyorlar" diyor. Ayrıca, "Bence TSSB tedavisi zorunlu olmalı" diye ekliyor.

Rusya Devlet Başkanı Putin, 2024 başında cepheden dönen askerler için zorunlu terapi fikrinden bahsetmişti, ancak bu konuda herhangi bir adım atılmadı. Sistemdeki tüm engellere karşın, bazı psikologlar yaptıkları işin boşa olmadığını söylüyor. Psikolog Yana, çoğu TSSB ile akut kaygı bozukluğu yaşayan sivilleri, mültecileri ve asker ailelerini tedavi etmeyi sürdürüyor. Sadece 10 ila 12 seansta birçok kişinin daha güvende hissetmeye başladığını söylüyor. Tatyana, savaştan dönenlere ulaşmak için daha çok şey yapılması gerektiği görüşünde: "Ülke genelinde tek bir birleşik kurum yok. İnsanlar psikolog görmek istiyorlarsa ya gönüllülerin eline kalıyorlar ya da kendi başlarına mücadele etmek zorundalar."