Sasaniler günümüz İran'ında kurulmuş olan bir devlettir. Sasani imparatorluğu 264 senesinde kurulmuş, 633 senesinde ise yıkılmıştır.

Sasani devleti son arşaklı hanedanı olan kral IV. Artabanus'u yendikten sonra kurulmuş bir devlettir. Yıkılması ise ilk İslam devleti ile girdiği savaşı kaybetmelerinden sonra olmuştur. Sasaniler, İranlıların memleketi anlamındaki İrençehr sözcüğü ile kendilerini tanımlamışlardır. Sasani devleti geç İlkçay döneminde İran'ın en önemli devirlerinden biri olarak kabul edilmişlerdir. Perslerin birçok başarısına tanıklık eden Sasaniler, İran'ın İslam devleti olmadan önceki son imparatorluğudur. Sasani devleti Roma medeniyetlerini de etkileyen bir devlet olmuştur. Günümüzde Asya ve Avrupa kıtalarında da Sasani devletinin kültürel etkisine rastlamak mümkündür.

Sasani imparatorluğunun ilk başkenti İstahr, ikinci başkenti de Tizpon olarak bilinir. Sasani imparatorluğunun imparatorları şunlardır:

  • I. Ardeşir: Devletin kurucusu ve ilk imparatorudur. 224 ve 226 seneleri arasında Part imparatorluğunu yıkmış ve devleti kurmuşlardır. 3 sene sonra Roma devleti ile savaşmış ve savaş 3 sene sürmüştür. I. Ardeşir zamanında resmi din olarak Mecusilik kabul edilmiştir.
  • I. Şapur: 241 ile 271 yılları arasında devletin başında durmuştur ve yine Roma ile savaş yapmıştır. Roma ile yapılan savaş 244 senesine kadar sürmüş, daha sonra 258 ile 260 seneleri arasında yeniden savaşmışlardır.
  • II. Şapur: Roma devleti ile savaşlara devam etmiştir ve galibiyetler elde ederek devletin sınırlarını batıya doğru daha fazla genişletmiştir.
  • I. Yezdigirit: II. Şapur öldükten sonra yerine geçmiş ve Hıristiyanlar ile barış ilan ederek devlete kilise inşa ettirmiştir. Sonrasında hükümdarın aldığı karar ile tüm kararlar iptal edilmiş ve Hıristiyanlar büyük zulümlere uğramıştır.
  • 4. Behram: 420 yılından 438 yılına kadar hükümdarlık yapmıştır.
  • II. Yezdigirit: 441 yılında Roma ile savaş yapmıştır ve galibiyet elde etmiştir. 451 yılında Ermeni isyanı yaşamıştır.
  • I. Hüsrev: 531 senesinde tahta geçmiş ve Roma ile barış anlaşması imzalamıştır. 7 yıl süren bu barıştan sonra yeniden Roma ile savaşılmıştır.

Sasani imparatorluğu kurulduktan sonra uzun seneler boyunca sınırlarını genişletmeye devam etti. Sasani devleti kurulduğu dönemde Roma imparatorluğu güçsüzleşmeye başlayınca Sasani devletinin yükselmesi daha kolay oldu. Sasani devleti II. Hüsrev döneminde büyük sınırlarına tekrar dönmek istedi ve Bizans'ın güçsüzleşmesi nedeni ile Bizans'a saldırdı. Çok savaşa girdikleri ve büyüme arzusu taşımaları ile şehirleri fakirleşmeye başlayan Sasani devleti Arap orduları tarafından 633 senesinde yıkıldı. Sasani devletini Arap orduları ya da İslam orduları yıktı demek doğru olur.