Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşları, yüksek maliyet artışı ve talep düşüklüğü nedeniyle 2024 yılında cirolarda reel düşüş yaşadı, kârları da yarıdan fazla geriledi. İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2024” araştırmasına göre, TÜPRAŞ 651 milyar 642 milyon TL net üretimden satışla ilk sıradaki yerini korurken, Ford Otomotiv 355 milyar 965 milyar TL ile ikinci, Star Rafineri 201 milyar 649 milyon TL ile üçüncü sırada yer aldı.

İSO Başkanı Erdal Bahçıvan’ın açıkladığı rapora göre, 500 kuruluşun üretimden net satışları yüzde 36 artışla 6,4 trilyon TL’den 8,6 trilyon TL çıktı. Ancak 2024 yılında yüzde 41,1 olan ortalama yurtiçi üretici enflasyonuna göre, cirolarda reel yüzde 3,4’lük düşüş gerçekleşti. Böylece 500 büyük kuruluşun üretimden net satışları üç yıldır üst üste reel olarak geriledi.

Kazancın neredeyse tamamı finansman giderine ayrıldı. Satışlardaki zayıf seyir ve yükselen maliyetle faaliyet kârı yüzde 31,6’lık sert bir düşüşle 937 milyar TL’den 641 milyar TL’ye geriledi. Bu sonuçla, finansman giderlerinin faaliyet karına oranı belirgin bir artışla yüzde 59,9’dan yüzde 96,9’a yükledi. İSO Başkanı Bahçıvan, “Son yıllarda ilk kez sanayiciler kazandıkları paranın neredeyse tamamını finansman giderlerine ayırmak zorunda kaldı” dedi.

Kâr edenlerin sayısı 8 yılın en düşüğünde. Kar eden kuruluşların dönem kârı yüzde 27,5 azalırken, zarar eden kuruluşların dönem zararı yüzde 131,5 yükseldi. Kâr eden kuruluş sayısı 2024 yılında 404’ten 348’e gerilerken, zarar edenlerin sayısı 96’dan 152’ye yükseldi. Böylelikle 2017’ye göre bakıldığında, kâr eden kuruluş sayısı son 8 yılın en düşük seviyesine indi.

İSO 500’ün vergi önceki kar ve zarar toplamı da yüzde 58,5 düşüşle 645 milyar TL’den 267 milyar TL’ye geriledi. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar ve zarar (FAVÖK) toplamı yüzde 12,1 ile zayıf bir artış göstererek 1,3 trilyon liraya ulaştı.

İSO 500’ün 2024 yılı sonuçlarına bakıldığında üç temel veride tarihi olumsuz sonuçlarla karşı karşıya olunduğunun altını çizen Bahçıvan, “Birincisi, İSO 500’ün üretimden net satışları üç yıldır üst üste reel olarak geriliyor. İkincisi, sanayicinin elde ettiği karın önemli bir kısmını finansman giderlerine ayırmak zorunda olduğu gerçeği, bu yıl çok daha ağır bir noktaya gelmiş durumda. Üçüncü olarak 2024’te kârlılık rasyoları son 10 yıl ortalamasının çok altında kaldı.”

Bahçıvan, “2024’teki bu zayıf performansta iç ve dış gelişmeler belirleyici rol oynadı. Yurt dışında 2024 genelinde ihracat pazarlarında talep zayıf seyretti. Bu nedenle ihracat artışı sınırlı kaldı.” dedi.

Sanayi sektörünün enflasyonun düşmesi yönünde daha fazla sorumluluk aldığını belirten Bahçıvan, “Diğer sektörlerdeki başta hizmet olmak üzere direnç, toplam enflasyon üzerindeki baskıyı devam ettiriyor ve bu toplam enflasyona dönük uygulanan faiz politikası, yüksek faiz politikası ve bunun birleşiminden oluşan kredi maliyetleri de en çok nakde ve krediye ihtiyacı olan sanayiyi vuruyor” dedi. 2024’te İSO 500’ün finansman giderlerinin yüzde 16 ile enflasyonun oldukça altında artarak 619 milyar liraya yükseldiğini söyledi.

Türk şirketlerinin finansmanda kendilerini proaktif yöntemlerle ve yeni nesil enstrümanlarla desteklenebilecek bir imkan havuzu olduğunu söyleyen Bahçıvan, “Ne yazık ki kendimizi sadece banka kaynaklarıyla fonlama, onun üzerinden fon akışı oluşturmanın ötesine geçemiyoruz.” dedi.