Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın duyurduğu 81 ilde 500 bin sosyal konut inşası için başvurular 10 Kasım'da açılıyor. Bakanlığa göre bu, "Türkiye tarihinin en büyük sosyal konut projesi" olacak.

Evlerin büyük bir kısmı satış için yapılacak olsa da proje kapsamında ilk defa devlet tarafından kiralanacak evler de inşa edilecek. Toplu Konut İdaresi (TOKİ) tarafından projelendirilecek evlerle ilgili merak edilenleri uzmanlara sorduk.

Kaç konut, hangi fiyattan kiralanacak?

Projenin en dikkat çeken özelliklerinden biri Türkiye'de ilk defa hayata geçirilecek olan, yoksullara uygun fiyattan konut kiralama uygulaması. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bunu "Fahiş kira artışlarını dengelemek için devlet olarak vatandaşımıza kiralık konut vereceğiz" sözleriyle duyurmuştu. Bakanlığın sitesinde yer alan bilgilere göre ilk aşamada 15 bin konut kiraya verilecek ve bunların tamamı İstanbul'da olacak.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bu konutlarda oturacak kişilerin kurayla belirleneceğini ve üç yıl boyunca rayiç değerinin yarısı kadar kira ödeyeceğini açıkladı.

Peki 15 bin uygun fiyatlı kiralık konut, İstanbul'daki kiraları gerçekten etkileyebilir mi? BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Makbule Yönel Maya, "15 bin konut, İstanbul'daki kiralık konut piyasasını elbette bilfiil etkilemez ama 'bir sıfırdan büyüktür' derler. Bu denenmemiş bir şey ve çok da ihtiyaç var" diyor.

Barınmanın çok ciddi bir sorun olduğunu ve konut kiralarının en büyük artış yaşanan kalemler arasında olduğunu vurgulayan Maya, "Ben buna bir pilot proje olarak bakıyorum ve sonuçlarını merak ediyorum" diye ekliyor. Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Neşecan Çekici ise bu konutların, kira değerleri için emsal oluşturabileceği görüşünde.

Başvuru şartları neler?

Proje yoksullara yönelik olduğu için, yüksek gelirliler bu çekilişe katılamayacak. Gelirde bireyin değil, hane halkının toplam gelirine bakılacak. Hane halkı (kişi, varsa eşi ve velayet altındaki çocuklarının) net geliri İstanbul'da 145 bin TL, diğer illerde 127 bin TL'nin üstünde olanlar projeye başvuramayacak. Gelir hesaplamasında son 12 aydaki ortalama baz alınacak.

Öte yandan başvuru için asgari gelir şartı bulunmuyor. Evli çiftler tek bir başvuru hakkına sahip olacak fakat çocukları ya da ebeveynleri ayrı ayrı başvurular yapabilecek. Başvuru için gereken bir diğer şart da kişinin halihazırda bir evinin olmaması. Ancak hisseli tapu sahipleri, gayrimenkul hisselerinin değeri 1 milyon TL'nin altındaysa başvurabilecek. Şartlar arasında en az 10 yıldır Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak bulunuyor.

Büyükşehir harici yerlerde kişilerin kendi ilçelerindeki projeye başvurması gerekiyor. Fakat ilçelerinde bir proje olmayanlar, il merkezlerindeki çekilişe de katılabilecek. Bir diğer şart da başvuru için 5 bin TL ödemek. Fakat kurada kendisine konut çıkmayanlar bu parayı geri alabilecek.

Evlerin boyutları ne kadar?

Projede 55 metrekarelik 1+1'ler ve iki ayrı büyüklükte 2+1'ler inşa edilecek. 2+1'lerin büyüklükleri 65 ve 80 metrekare olacak. Evlerin iç tasarımları da TOKİ'nin YouTube kanalında paylaşıldı.

Konutların 200 bini 80 metrekarelik 2+1, 150'şer bini de diğer iki konut tipinde olacak. Fakat dağılım İstanbul ve Anadolu'da farklılık gösterecek. Öte yandan başvuru sahiplerine ev tiplerini seçme hakkı verilmeyecek. Konut tipi kurayla belirlenecek.

Satılacak evlerin fiyatları ne kadar?

Proje kapsamında inşa edilecek 500 bin evin büyük bir kısmı kiralama değil, satış amacıyla yapılacak. GYODER Başkanı Çekici, son yıllarda krediye erişimin zorlaşması ve konut arzının azalması nedeniyle Türkiye'de konut sahipliği oranının %65 civarından %55 civarına düştüğünü söylüyor. Çekici'ye göre hedeflenmesi gereken oran %70 civarı. Bu yüzden projenin konut sahipliğini artırma açısından önemli olduğu yorumunu yapıyor.

TSKB Gayrimenkul'den Maya da projede uygun fiyatlı ev kiralayacak kişilerin üç yıl boyunca bir ev depozitosu için birikim yapma imkanına kavuşacağını ve bunun da ev sahipliğini artırabileceğini söylüyor. Evlerin fiyatları boyutuna ve şehre göre değişecek. Evler %10 peşinat ve 20 yıl vadeyle satılacak.

Hangi ilde kaç konut olacak?

En fazla ev 100 bin hane ile İstanbul'da yapılacak. Ankara'da 30 bin 823, İzmir'de ise 21 bin 20 ev yapılacak. Bazı büyükşehirlerde inşa edilecek konut sayıları şöyle:

  • Bursa: 17 bin 225
  • Konya: 15 bin
  • Şanlıurfa: 13 bin 190
  • Gaziantep: 13 bin 890
  • Diyarbakır: 12 bin 165

En az konut ise 619 ile Ardahan ve 723 ile Bayburt'ta yapılacak. Öte yandan bu iller, nüfusu da en düşük iller arasında. Nüfusa göre kıyaslandığında en fazla konutun deprem bölgesine yapılacağı görülüyor.

Ne zaman teslim edilecek?

Bakanlığa göre konut projelerinin ihale ve inşaları Kasım 2025'te başlayacak. Başvuruların 19 Aralık'ta kapanmasından sonra 29 Aralık – 27 Şubat 2026 arasında kuralar çekilerek hak sahipleri belirlenecek. Şubat 2026'dan itibaren de hak sahipleri arasında konut belirleme kuraları çekilecek ve satış sözleşmeleri imzalanmaya başlanacak. Teslimatların ise Mart 2027'de başlaması hedefleniyor.

Kota var mı?

Projede çeşitli gruplara kotalar da ayrıldı. Bu kotaların miktarı, inşa edilecek konutların %60'ına denk geliyor. En büyük kotalar gençlere ve emeklilere ayrılırken, herhangi bir şartı karşılamayanlara da evlerin %40'ı ayrıldı. Bu son grup, yalnızca 2+1 çekilişine dahil edilecek. Öte yandan 18-30 yaş arası gençlerin tümü gençlik kotasından yararlanamayacak. Yalnızca ebeveynleri üzerine bir ev olmayan gençler bu kota kapsamında çekilişe dahil edilirken, ailesi ev sahibi gençler ise herhangi bir önceliği olmayan yüzde 40'lık dilimde değerlendirilecek.