Karadeniz'de deniz kirliliğine neden olan ve biyoçeşitliliğe zarar veren 'sessiz katil hayalet ağlar' olarak adlandırılan atık balık ağlarının, ekosistem restorasyonuna etkisini, Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden (KTÜ) bilim insanları, yenilikçi tekniklerle inceleyecek. 'ROWER' adlı yeni projeyle; su altı robotları ile hayalet ağların tespiti ve çıkarılması hedeflenirken, kamera ve yapay zeka destekli sistemlerle de su altındaki canlı çeşitliliği anbean izlenecek.

Denizlerde artan kirlilik ve aşırı avlanmanın yanı sıra özellikle 'sessiz katil hayalet ağlar' olarak adlandırılan atık balık ağları, deniz ekosisteminin geleceğini tehdit ediyor. Trabzon'da Avrupa Birliği (AB) İnterreg programı kapsamında; 2024 yılında başlatılan BlackNETs projesi ile Karadeniz'de deniz kirliliğine neden olan hayalet ağların tespiti ve temizlenmesine yönelik çalışma yürütüldü. Türkiye'nin yanı sıra Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan'ın yer aldığı proje kapsamında; deniz altında biriken, su içerisinde serbest halde bulunan terk edilmiş ağlar ile av malzemelerinin yerleri tespit edilerek Karadeniz'den yaklaşık 10 bin ton hayalet ağ toplandı.

2026 yılında tamamlanan projede, balıkçıların denize attıkları ağlardan kopan ve hayalet ağ olarak tabir edilen ağların deniz ekosisteminin geleceğini tehdit ettiği, canlı çeşitliliğini azalttığı ve parçalanarak mikroplastik kirliliğine dönüştüğü tespit edildi.

Elde edilen veriler doğrultusunda Karadeniz'de ekosistem restorasyonuna yönelik ikinci proje başlatıldı. AB destekli yeni 'ROWER' adlı proje kapsamında; Tarım ve Orman Bakanlığı katkısıyla ekolojik açıdan korunması gereken alanlar belirlendi. Bu alanlarda hayalet ağlar için temizlik çalışması yürütülüp, bir yandan da ekosistem restorasyonuna etkisinin incelenmesine karar verildi. Su altı robotlarıyla hayalet ağların tespiti ve çıkarılması sağlanırken, kamera ve yapay zeka destekli sistemlerle su altındaki canlı çeşitliliği izlenecek. Hayalet ağların etkilerinin azaltılması ve biyoçeşitliliğin korunması hedeflendiği projede, 14 ülkeden 34 farklı ortak yer alacak.

KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, atık ağların zamanla mikroplastiğe dönüştüğünü dikkat çekerek, "Amacımız; Karadeniz'deki plastik, çöp atıkları, deniz altında birikmiş olan ya da su içerisinde serbest yüzen balık ve diğer organizmaları avlamaya devam ederek, denizel biyoçeşitliliğe zarar veren hayalet ağları inceleyip temizlemekti." dedi.

Prof. Dr. Erüz, yenilikçi sistemlerle habitat iyileştirme çalışmaları yapılacağını söyleyerek, "Hayalet ağlar, mümkün olan en kısa sürede tespit edilerek toplanması gerekiyor. Birlikte çalışarak bunu yapabilmemiz mümkün. Biz akademisyenler olarak bilgi üreteceğiz, özel sektörler geri dönüştürecek, belediyeler de toplanmasını ve bertarafına destek verecek." dedi.

KTÜ Deniz Bilimleri Fakültesi Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rafet Çağrı Öztürk de Karadeniz'de biriken hayalet ağların en az tahribatla alınabilmesi için su altı aracı geliştireceklerini belirterek, "Projemiz destek almaya hak kazandı. Toplamda 14 farklı ülkeden 34 farklı ortağın yer alacak ve yaklaşık 12 milyon avroluk bir bütçeye sahip." dedi.

Hayalet ağların yerlerini belirleyerek en verimli şekilde çıkartmayı hedeflediklerini söyleyen Doç. Dr. Öztürk, "Stereo kamera sistemlerini de kullanacağız. Bu tür ağların su ortamından en az tahribatla alınabilmesi için su altı aracı geliştireceğiz." diye konuştu.