İran’daki savaş neredeyse iki haftadır sürüyor. Petrol fiyatı bu süre içinde %30 artarak varil başına yaklaşık 120 dolara kadar yükseldi. Bunun etkisini dünyanın birçok yerindeki sürücüler hissediyor.

İsrail ve ABD’nin Ayetullah rejimine karşı yürüttüğü askeri operasyon, yalnızca askeri değil ciddi bir ekonomik krizi de tetikleyebilir. ABD Başkanı Donald Trump bu nedenle pazartesi günü savaşın “neredeyse bittiğini” söyleyerek piyasalara güven vermek istedi. Bu açıklamanın ardından petrol fiyatlarında bir miktar düşüş görüldü.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright da pazartesi günü yaptığı açıklamada, petrol fiyatlarının hızla yükselmesi nedeniyle ABD Stratejik Petrol Rezervi’nden satışların diğer ülkelerle koordineli şekilde yapılmasının değerlendirildiğini söyledi. Savaşın sona erebileceği beklentisiyle petrol fiyatı bu hafta 90 dolar seviyesine kadar geriledi, ancak saldırılar hâlâ devam ediyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği dönemdeki petrol fiyatlarına erişilmek üzere. Petrol piyasasındaki durum, İsrail-ABD koalisyonunun Tahran’daki yakıt depolarını hedef almasının ardından daha da kötüleşti. Geçen pazartesi petrol vadeli işlemleri 2022 ortasından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Aynı zamanda İran, dünya petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini durdurdu. İran hükümeti pazartesi günü, ABD ve İsrail büyükelçilerini sınır dışı eden ülkelere boğazdan serbest geçiş teklif etti.

Bugün savaşın merkezindeki petrol haritasında çok küçük ama son derece kritik bir ada bulunuyor: Kharg Adası. Yüzölçümü yalnızca 24 km². İran kıyılarına 30 km’den az mesafede, Hürmüz Boğazı’nın 483 km kuzeybatısında. İran’ın en önemli petrol altyapısı Kharg petrol terminali. Adanın yüzde 90’ından fazlası petrol şirketleri ve terminallerine ait.

İran resmi haber ajansı IRNA’ya göre ülkenin petrol ihracatının yüzde 95’ten fazlası buradan yapılıyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne göre Kharg’da günde yaklaşık 7 milyon varil petrol sevk ediliyordu. Londra merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute araştırmacısı Petras Katinas şöyle diyor: “Bu adanın ele geçirilmesi İran’ın petrol tedarikini keser. Bu da ABD’ye savaş sonrası yapılacak müzakerelerde güçlü bir koz verir.”

Kharg bu kadar önemliyse neden Trump ve Netanyahu’nun uçakları tarafından bombalanmadı? Uzmanlara göre adaya yapılacak bir saldırı İran’ı ciddi biçimde zayıflatabilir, ancak küresel enerji piyasasında çok daha büyük dalgalanmaya yol açabilir. Analistler ayrıca adanın ele geçirilmesinin muhtemelen kara operasyonu gerektireceğini söylüyor. ABD ise şu an “sahaya asker göndermek” istemiyor. Bunun nedenlerinden biri de Trump’ın kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde risk almak istememesi.

Eski Beyaz Saray Durum Odası direktörü Marc Gustafson, LinkedIn’de yaptığı değerlendirmede şu uyarıyı yaptı: ABD adayı ele geçirirse İran dronlarının haftalarca hedefi haline gelebilir. Böyle bir operasyon petrol fiyatlarını daha da yükseltebilir. İran ayrıca adayı besleyen petrol boru hattını kendi kendine sabote etmeyi bile düşünebilir. Buna rağmen Kharg’ın ele geçirilmesi ABD birliklerine İran ana karasına karşı doğal bir savunma hattı sağlayabilir. Gustafson’a göre bu Trump için “büyük bir propaganda zaferi” olur ve İran’ın en önemli petrol tesisini kontrol ederek rejim üzerinde büyük baskı kurmasını sağlar.

Petrol analisti Tamas Varga ise CNBC’ye şu değerlendirmeyi yaptı: “ABD’nin Kharg Adası’nı işgal etmesi, zaten karmaşık olan durumu daha da karmaşık hale getirir.”

İran küresel petrol piyasasında çok önemli bir aktör ve OPEC’in kilit üyelerinden biri. İran hükümetine göre ülkenin petrol rezervleri yaklaşık 200 milyar varil. Bu dünyada dördüncü büyük rezerv. İran bir dönem dünyanın dördüncü büyük petrol üreticisiydi. Günümüzde ise günde 3,8 milyon varil üretimle sekizinci sırada bulunuyor. İran’daki petrol rezervleri hem karada hem de Umman Körfezi açıklarında bulunuyor. Ancak aktif petrol sahalarının %80’den fazlası eski ve her yıl %8-12 üretim kaybı yaşanıyor. Bu sahaların tamamı İran Ulusal Petrol Şirketi (NIOC) tarafından işletiliyor. 2021 yılında İran’ın petrol üretimi günde yaklaşık 2,39 milyon varile ulaştı; bu rakam bir önceki yılın 1,99 milyon variline göre artış anlamına geliyor. 2022 Aralık ayında NIOC, İran’ın güneybatısında yeni petrol yatakları keşfedildiğini de duyurdu.