Türkiye'de hangi bölgeler tsunami riski altında?

Türkiye'nin 8 bin 300 km'den uzun kıyı şeridinde tsunami riski görülmeyen hiçbir deniz yok. Kandilli Rasathanesi'ne göre Türkiye'de son üç bin yılda, başta Marmara denizi olmak üzere Karadeniz'den Ege'ye tüm kıyılarda 90'dan fazla tsunami meydana geldi. UNESCO'ya göre kelime, Japonca tsu (liman) ve nami (dalga) kelimelerinin birleşiminden oluşuyor. Depremlerin yanında su altındaki volkanik patlamalar, deniz içindeki heyelanlar ve nadiren de olsa meteor düşmesi gibi sebeplerle tsunamiler oluşabiliyor.

BBC Türkçe'nin sorularını birlikte yanıtlayan Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) Müdürü Prof. Dr. Nurcan Meral Özel ve Bölgesel Deprem ve Tsunami İzleme Merkezi Deniz Bilimleri Koordinatörü Dr. Tuğçe Ergün, Türkiye'nin "aktif tektonik yapısı nedeniyle tsunami açısından risk taşıyan üç ana denizel bölgeye" sahip olduğunu söylüyorlar. İkili, bu bölgeleri Marmara Denizi, Ege Denizi ve Doğu Akdeniz olarak sıralıyorlar.

"Bu bölgelerdeki tsunami tehlikesi; fay kaynaklı dikey yer değiştirmeler, denizaltı heyelanları ve kıyıya yakın sığ depremler gibi mekanizmalarla ilişkili" diye ekliyorlar. Türkiye'nin yakın tarihinde başta Ege olmak üzere tüm kıyılarının tsunamilerden etkilendiğini ortaya koyan araştırmalar var.

Ege Denizi: 'Dalgalar bir saat içinde İzmir, Aydın, Muğla'ya ulaşabilir'

Londra Merkezli Royal Geographical Society'ye göre Ege Denizi'nde yılda ortalama 20 binden fazla deprem gerçekleşiyor. Kandilli Rasathanesi'nden Prof. Dr. Nurcan Meral Özel ve Dr. Tuğçe Ergün, Ege Denizi'nin "Helenik Yay boyunca yer alan aktif dalma-batma zonu ve normal fay sistemleri nedeniyle yüksek tsunami tehlikesi" taşıdığını belirtiyorlar.

İki uzman, "Girit Adası açıklarında meydana gelebilecek 7 ila 7,7 büyüklüğündeki ters fay kaynaklı depremler, İzmir, Aydın, Muğla gibi batı kıyılarımıza yaklaşık 1 saat içinde ulaşabilecek tsunami dalgalarına neden olabilir" diye ekliyorlar.

Prof. Dr. Özel ve Dr. Ergün, "Bu bölgedeki tsunami üretimi hem ana fay düzlemi üzerindeki dikey hareketler hem de heyelanlar yoluyla gerçekleşebiliyor" diyorlar.

Kandilli Rasathanesi Bölgesel Deprem - Tsunami İzleme ve Değerlendirme Merkezi'ne göre bölgede tsunami üreten görece depremler arasında 1956 yılında Güney Ege'de meydana gelen Amorgos depremi var. Bunun yanı sıra, 21 Temmuz 2017 tarihli Gökova Körfezi depremi de tsunamiye neden oldu.

Marmara Denizi'nde yerel olarak 2 metreyi aşan dalga yükseklikleri gözlenebiliyor

Prof. Dr. Özel ve Dr. Ergün'ün verdiği bilgiye göre, Marmara Denizi'nde, Kuzey Anadolu Fayı'nın (KAF) denizaltındaki segmentleri tsunami açısından risk oluşturuyor.

Bu segmentlerin 7 ve üzeri büyüklüklerde depremler üretme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyorlar. İstanbul açıklarındaki bu segmentlerin yüzeye yakın olması ve fayın sığ derinlikte kırılması tsunami oluşumu açısından önemli bir risktir.

Yakın tarihli büyük depremlerde Marmara Denizi'nde tsunamiler gerçekleşmişti. Kandilli Rasathanesi'ne göre, 17 Ağustos 1999 İzmit Depreminin bir heyelanı tetiklemesi sonucu, Tütünçiftlik ve Hereke dolaylarında 2,6 m; Değirmendere'de de 2,9 metreye varan tsunami dalgaları oluştuğu araştırmalarla tespit edildi.

Doğu Akdeniz: '7 ve üzerindeki depremler güneydoğu kıyılarında tsunami üretebilir'

Türkiye'nin tsunami riski olan kıyılarının bir bölümü de Doğu Akdeniz'de. Prof. Dr. Özel ve Dr. Ergün, Doğu Akdeniz'deki Kıbrıs Yayı ve Levant Fay Zonu'nun Türkiye'nin güney kıyıları açısından tsunami üretme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyorlar.

İkili, kıyı bölgelerinde, erken uyarı sistemlerinin arttırılmalısını, toplum bilinci oluşturulmasını, tsunami risk haritalarının güncellenmesini ve düzenli olarak tahliye planları ve tatbikatların düzenlenmesini tavsiye ediyor.

Bu çalışmalar için İstanbul'un Büyükçekmece ilçesi pilot bölge olarak seçilmişti. Prof. Dr. Özel ve Dr. Ergün, ilçede tsunami modelleme çalışmalarından tahliye yollarının planlanmasına, tabela ve siren sistemlerinin kurulmasından halk katılımıyla tatbikatlara önemli hazırlıklar yapıldığını söylüyor.